Szkoła Odpowiedzialna Cyfrowo

Szanowni Państwo,

Wczoraj w TV gruchnęła wiadomość, że miasto Kraków przyjęło zmianę „przepisów porządkowych” dla pojazdów KMK, która zakazuje między innymi rozmów w trybie głośnomówiącym (zestaw/głośnik) oraz głośnego odtwarzania dźwięków/muzyki/filmów z telefonu lub innych urządzeń (także z przenośnych głośników).

Kilka słów mojego komentarza:

  1. Po pierwsze regulacja ta NIE DOTYCZY zakazu korzystnia ze smartfonów. Wszyscy, którzy zbijają „śmietankę lajkową” i sprzedają info, że dobre rozwiązanie bo ta młodzież to ciągle ze smartfonem w łapie po pierwsze stygmatyzują narzędzia ekranowe, po drugie działają na mocnych emocjach w zakresie obecności urządzeń elektronicznych w naszym życiu. tutaj chodzi o HAŁAS i GŁOŚNOŚĆ, a nie o smartfony.
  2. To nie jest „zakaz rozmów przez telefon” – tylko zakaz trybu głośnomówiącego i puszczania dźwięku z głośników. Czyli: możesz rozmawiać, ale nie tak, żeby cały pojazd słuchał twojej rozmowy; możesz też słuchać/oglądać, ale nie „na głośniku” dla wszystkich.
  3. To nie jest „przepis przeciw młodzieży” – on dotyczy KAŻDEGO pasażera. W internecie łatwo to sprzedać jako kolejną wojenkę pokoleniową („dzieciaki i telefony”), ale przepisy porządkowe nie mają kategorii wiekowej. Jeśli ktoś hałasuje – niezależnie czy ma 15 czy 55 lat – podpada pod tę samą zasadę.
  4. To nie jest kara „na podstawie donosu” czy nagrania po fakcie. Krąży mit, że „ktoś cię nagra, wyśle i zapłacisz 200 zł”. Zasada jest prosta: musi być stwierdzenie naruszenia w pojeździe (typowo przez kontrolę), a nie internetowy tryb „polowania”.
  5. To element szerszego porządku – tak jak zakaz grania na instrumentach czy używania radioodbiorników. Warto to podkreślać, bo od razu widać intencję: ograniczyć uciążliwy hałas w przestrzeni wspólnej, a nie „wyrzucić smartfony z tramwajów”.
  6. Ważny jest CZAS obowiązywania – nie „od razu” i nie „od 1 stycznia”, jak krąży w sieci. Zmiana została ogłoszona 29.12.2025 i ma wejść w życie po 14 dniach, czyli 12.01.2026. To kolejny przykład, jak clickbaitowe skróty robią z tego „sensację”, zamiast podać konkret.

Może wystarczy o właściwym zachowaniu w środkach komunikacji miejskiej rozmawiać z dziećmi od najmłodszych lat? I im to pokazywać własnym przykładem?

WAŻNE:

  1. Link do kwestii krakowskiej: https://krakow.pl/aktualnosci/304725%2C1912%2Ckomunikat%2Cciszej_w_pojazdach_komunikacji_miejskiej__wkrotce_nowe_przepisy.html
  2. Link do super raportu o roli rodziców w wychowaniu cyfrowym swoich dzieci Centralny Ośrodek Informatyki https://programcyfrowemosty.pl/wp-content/uploads/2025/12/Cyfrowe_Mosty_Raport.pdf
  3. Link do badań Fundacja Dbam o Mój Zasięgpt. „Młodzi Cyfrowi”: https://dbamomojzasieg.pl/wp-content/uploads/2021/03/Mlodzi-Cyfrowi.-Nowe-technologie.-Relacje.-Dobrostan_ksiazka-1.pdf
  4. Link do skrótu wyników: https://dbamomojzasieg.pl/wp-content/uploads/2021/03/Ogolnopolskie-badanie-Mlodzi-Cyfrowi.pdf

Z noworocznym pozdrowieniami
dr Maciej Dębski

 

Szanowni Państwo,

tak to jest, że Nowy Rok 2026 przynosi nam wiele nadziei, i to bardzo dobrze. Ale chciałbym dzisiaj zwrócić Waszą uwagę na wieść, która gruchnęła wczoraj w sieci. Wieść sprawdzona, a dotyczy i dotyczyć będzie naszych dzieci i młodego pokolenia w ogóle.

Dlaczego? A to dlatego, że wg mnie na dobre zacznie się przemoc, która wisiała w powietrzu od kilku miesięcy, a nawet lat Już się pojawiała oczywiście, ale teraz skala tej formy przemocy będzie wzmożona. Przeczytajcie ten wycinek:

„ Kilka dni temu na platformie X, także należącej do Muska, zaczęły pojawiać się wygenerowane przez Groka zdjęcia, które przedstawiają skąpo ubrane lub całkiem rozebrane osoby, zarówno publiczne, jak i prywatne. Część z tych zdjęć przedstawia dzieci. Osoby na zdjęciach nie wyrażały na to zgody, a często nawet nie miały świadomości tego, że ich wizerunki zostały w ten sposób przerobione.

Okazało się, że Grok na polecenie użytkowników był w stanie przerabiać zdjęcia ze zwykłych na rozebrane bądź w trakcie czynności seksualnych. Trend wydawania takich poleceń i wrzucania ich efektów na X nasilił się zwłaszcza w noc sylwestrową. Jak informują media, przez ostatnie dwa dni setki kobiet i nastolatek zgłosiły, że znalazły swoje wygenerowane w ten sposób zdjęcia”.

  1. BIGTECHY: Oczywiście to nie jest “wypadek przy pracy”, tylko model biznesowo-produktowy: wypuść szybko, rośnij wir alem, a bezpieczeństwo i koszty społeczne niech “dogonią później”. W praktyce “później” oznacza: ofiary zostają same z traumą i sprzątaniem internetu – o tym już młodzież mówi jak Fundacja Dbam o Mój Zasięgprowadzi szkolenia
  2. PAŃSTWO RP: Opieszałość polskiego rzadu w takich sytuacjach jest podobna do tych słynnych młynów Watykańskich. Przypominam, że ustawa wdrażająca DSA przeszła przez Sejm (po poprawkach Senatu) i trafiła do podpisu Prezydenta. NA BANK BĘDZIE ONA ZAWETOWANA!!! Kto da więcej?
  3. LUDZIE: Technologia może robić z przemocy “klik i gotowe”. Dla wielu to “żart”, dopóki nie zobaczą łez ofiary. To jest przemoc seksualna / upokorzenie, często podpadające pod naruszenie dóbr osobistych, a gdy dotyczy nieletnich — wchodzi w obszar absolutnie najcięższy (CSAM).

Więcej o problemie znajdziecie tutaj: https://tvn24.pl/biznes/tech/grok-od-elona-muska-rozbiera-ludzi-jest-reakcja-ministra-st8828286

A teraz do brzegu czyli o tym, co możemy my zrobić i co powinniśmy zrobić a nawet zrobić MUSIMY:

  1. Nie przerabiamy i nie “rozbieramy” nikogo (AI czy nie AI) – to przemoc, nie żart. To narusza godność i bezpieczeństwo drugiej osoby, a często zostawia ślad w sieci na lata. Dla ofiary to wstyd, lęk i utrata zaufania do ludzi. Jeśli to normalizujemy, w klasie szybko robi się klimat, w którym “można” kogoś upokarzać, bo “to tylko obrazek”.
  2. Nie wysyłamy dalej żadnych kompromitujących/sexualizujących przeróbek, screenów ani linków – nawet “na priv” i “dla beki”. Udostępnienie napędza zasięg i sprawia, że ofiara traci kontrolę nad swoim wizerunkiem. Często wystarczy kilka osób, żeby treść trafiła do innych klas, szkoły, a nawet internetu. Jeśli tego nie zatrzymamy, problem rośnie wykładniczo i później nie da się tego “odwołać”.
  3. Jeśli coś krąży w klasie/grupie – zatrzymujemy łańcuszek: nie otwieramy, nie komentujemy, zgłaszamy i wychodzimy z tematu. Komentowanie i reakcje (nawet oburzenie) zwiększają “wartość” materiału i zachęcają do dalszego rozsyłania. Zgłoszenie i brak zainteresowania to najszybszy sposób, żeby materiał umarł. Jeśli zaczniemy to oglądać i omawiać, zrobimy z przemocy “atrakcję”, a nie problem do zatrzymania.
  4. Konta są prywatne: profil prywatny, wiadomości tylko od znajomych, ograniczone oznaczanie/tagowanie, ukryte listy obserwujących. Im mniej obcych ma dostęp do zdjęć i kontaktu, tym mniej “surowca” do przeróbek i mniej okazji do nękania. Prywatność ogranicza też podszywanie się i wyciąganie informacji o dziecku. Jeśli konto jest publiczne, każdy może pobrać zdjęcia, udostępnić je dalej i zaczepiać dziecko bez większych barier.
  5. Nie publikujemy zdjęć dziecka publicznie (Twoich i dziecka), zwłaszcza z miejscem i w “wrażliwych” sytuacjach. Zdjęcia raz wrzucone do sieci mogą być kopiowane, archiwizowane i używane w nieprzewidziany sposób. Lokalizacje ułatwiają namierzanie szkoły, zajęć i rutyny dziecka. Jeśli wrzucamy dużo publicznie, dokładamy materiału, który ktoś może przerobić albo wykorzystać do nękania.
  6. Nie wysyłamy swoich intymnych zdjęć nikomu (nigdy) i nie przechowujemy ich w galerii/chmurze. To najczęstszy start szantażu: “albo zrobisz X, albo to wyślę”. Nawet zaufana osoba może stracić telefon/konto, a zdjęcia mogą wyciec bez złej woli. Jeśli dziecko ma takie zdjęcia, rośnie ryzyko wstydu, presji i trwałego skrzywdzenia po ujawnieniu.
  7. Hasła i logowanie są chronione: unikalne hasła + 2FA na mailu i socialach; nie podajemy kodów nikomu. Przejęte konto to dla sprawcy złoto: może pisać do znajomych, wyłudzać zdjęcia i publikować treści “w imieniu dziecka”. 2FA często zatrzymuje włamanie nawet wtedy, gdy hasło wycieknie. Jeśli tego nie ma, jeden wyciek hasła może uruchomić lawinę problemów w kilka minut.
  8. Instalacje aplikacji i ustawienia robimy świadomie: młodsi instalują tylko za zgodą rodzica; włączone filtry treści i kontrola rodzicielska. Niektóre aplikacje i boty są stworzone dokładnie do przemocy, a dzieci trafiają na nie z ciekawości albo pod presją grupy. Kontrola instalacji i filtry nie zastąpią wychowania, ale odcinają część ryzyk “na wejściu”. Jeśli tego nie ustawimy, dziecko może mieć łatwy dostęp do narzędzi i treści, których nie umie jeszcze bezpiecznie ocenić.
  9. Gdy pojawi się groźba, szantaż albo przeróbka: nie odpisujemy, robimy dowody, blokujemy i zgłaszamy w aplikacji, mówimy rodzicowi od razu. Odpowiadanie i tłumaczenie się zwykle tylko nakręca sprawcę i daje mu poczucie kontroli. Dowody są kluczowe, bo po usunięciu treści trudno cokolwiek udowodnić lub zatrzymać źródło. Jeśli dziecko będzie działać samo i w panice, łatwo o błędy, które zwiększą zasięg albo utrudnią późniejszą pomoc.
  10. Rodzic reaguje “bez kary za powiedzenie”: najpierw pomoc, potem rozmowa/konsekwencje; w razie potrzeby szkoła, Dyżurnet.pl i/lub policja. Dzieci często milczą, bo boją się zakazów i odebrania telefonu – wtedy problem rośnie w ciszy. Spokojna, szybka reakcja daje szansę zdjąć materiał, przerwać rozsyłanie i wesprzeć dziecko psychicznie. Jeśli rodzic reaguje krzykiem lub karą, dziecko następnym razem ukryje sprawę, a skutki będą dużo poważniejsze.

I ponownie wracamy do świata wartości i wychowania.

Do tej wiadomości mocno pasuje nasz plakat który Wam wszystkim teraz udostępniam: https://drive.google.com/drive/folders/1WGiP0XyebljlfxUKdBfRIoiPil6tzRBE?usp=share_link

Proszę trzymać się w zdrowiu dzisiaj i w całym 2026 roku.

Z pozdrowieniami
dr Maciej Dębski

Szanowni Państwo,

takie mocne postanowienie poprawy, aby przesyłać do Państwa więcej merytorycznych treści. Zwrócicie bardzo mocno uwagę na dwa podpunkty każdego punktu:

  1. Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom
  2. Co można zrobić, aby było dobrze:

no to czytajcie bo cóż pozostaje Lepiej wiedzieć niż posługiwać się stereotypową wiedzą lub zasłyszanymi opiniami.

Wpływ urządzeń ekranowych na dojrzewający mózg – dr Wojciech Glac

  1. Zarys rozwoju mózgu w okresie prenatalnym i postnatalnym

Rozwój mózgu jest procesem ciągłym, zależnym zarówno od genów, jak i podlegającym modulacji pod wpływem środowiska. Zaburzenia rozwoju mózgu, wywołane niepoprawnym działaniem genów, jak i niekorzystnym wpływem środowiska, prowadzić mogą do szeregu zaburzeń i/lub wzrostu wrażliwości na zaburzenia i choroby psychiczne.

Rozwój mózgu w okresie prenatalnym wyznaczają takie procesy, jak neurulacja, neurogeneza, migracja neuronów, arboryzacja, synaptogeneza, a także gliogeneza. W skrócie, po wyodrębnieniu się centralnego układu nerwowego (neurulacja), rozpoczyna się proces intensywnych podziałów komórek nerwowych (neurogeneza), które następnie migrują tworząc poszczególne struktury podkorowe oraz korę mózgową. Docierając do miejsc docelowych neurony zmieniają swoją morfologię, tworząc liczne wypustki – dendryty oraz aksony (arboryzacja). Aksony neuronów wydłużają się i tworzą liczne synapsy (synaptogeneza) z rozgałęziającymi się dendrytami innych neuronów, tworząc lokalne sieci neuronowe, jak również szlaki nerwowe łączące różne rejony mózgowia. Jednoczesny wzrost liczby komórek glejowych zapewnia stabilizację tworzących się sieci neuronowych oraz synaps, jak również odpowiada za rozpoczynający się proces tworzenia osłonek aksonów (mielinizacja).

Rozwój mózgu w okresie prenatalnym jest szczególnie podatny na niekorzystny wpływ środowiska, związany m.in. z nieprawidłową dietą (np. deficyty mikroelementów, nienasyconych kwasów tłuszczowych), przyjmowaniem przez matkę alkoholu czy substancji psychoaktywnych, jak również stresem matczynym czy stanami zapalnymi, które za pośrednictwem kortyzolu czy cytokin prozapalnych mogą prowadzić do zaburzeń rozwoju sieci neuronalnych odpowiedzialnych za regulację reakcji stresowej, reaktywności emocjonalnej czy funkcji poznawczych w rozwijającym się mózgu płodu, co prowadzić może do trwałych zmian funkcjonowania mózgu oraz podwyższać ryzyko powstania zaburzeń i chorób psychicznych.

Po urodzeniu w dalszym ciągu zachodzi intensywna synaptogeneza, której zaczynają towarzyszyć coraz bardziej intensywne procesy dojrzewania poszczególnych obszarów mózgu, prowadząc do rozwoju poszczególnych funkcji mózgu. Dojrzewanie i optymalizacja pracy sieci neuronowych związana jest z procesami usuwania zbędnych synaps (pruning) oraz postępującą mielinizacją oraz zmianą proporcji liczebności synaps pobudzających i hamujących. Procesy te nie zachodzą równomiernie w całym mózgu, lecz falowo, począwszy od pnia mózgu i struktur podkorowych, poprzez rejony kory związane z percepcją i motoryką, a skończywszy na korowych obszarach odpowiedzialnych za funkcje poznawcze i kontrolne. Najbardziej dynamiczne procesy związane z dojrzewaniem mózgu, w tym optymalizacja i integracja różnych sieci neuronalnych, obserwowane są do około 25 roku życia.

Niedojrzały mózg charakteryzuje nadmiarowa liczba neuronów, a w szczególności liczba synaps. Proces ich usuwania, trwający od urodzin aż do początków dorosłości ma na celu zwiększenie szybkości i efektywności pracy mózgu, zarówno procesów związanych z odbiorem i przetwarzaniem informacji zmysłowych, jak i procesów emocjonalnych, motywacyjnych, motorycznych i poznawczych. Eliminacja synaps nie jest procesem przypadkowym, lecz podlega silnemu wpływowi środowiska. To bowiem doświadczenia, odbierane z otoczenia dane i podejmowane przez dziecko działania decydują o tym, które ścieżki w mózgu będą wzmacniane, a które osłabiane i docelowo eliminowane. Tak więc bogactwo, różnorodność i jakość doświadczeń, jak również podejmowanych przez rozwijający się mózg decyzji i działań decyduje o ostatecznym kształcie, stopniu skomplikowania i architekturze konkretnych połączeń pomiędzy neuronami tworzącymi sieci i ścieżki w różnych jego obszarach decydujących o wszystkich funkcjach i procesach zachodzących w mózgu.

Ekspozycja na ubogie pod względem różnorodności doświadczeń środowisko wpływa negatywnie na funkcje poznawcze, natomiast bogaty i różnorodny świat, z którym stykać się będzie dziecko i w którym podejmować będzie autonomiczne decyzje pozostawi po sobie ślad w postaci bogatszej pod względem połączeń i bardziej rozbudowanej strukturze sieci neuronalnych. Równie istotny wpływ na rozwój oraz sposób funkcjonowania sieci mózgowych ma charakter środowiska, w którym mózg się rozwija. Dobrze udokumentowany jest np., negatywny wpływ na rozwój mózgu środowiska, w którym dominują bodźce zagrażające wywołujące strach i lęk oraz będącego źródłem chronicznego stresu. Prowadzić może to nie tylko do deficytów funkcji poznawczych, ale również trwale zmienionej reaktywności emocjonalnej, czego przejawem może być podwyższona wrażliwość na bodźce awersyjne, nasilenie i przedłużenie reakcji stresowej oraz deficyty zachowań społecznych.

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

  1. bagatelizowanie wagi zachowania zdrowia psychicznego i fizycznego matki w czasie ciąży, w tym stosowanie używek, nieprawidłowej diety (np. ubogiej w kasy omega-3),
  2. traktowanie pierwszych lat życia dziecka jako okresu nieistotnego dla późniejszego funkcjonowania ze względu na brak świadomych wspomnień z najwcześniejszego dzieciństwa,
  3. narażanie dziecka na chroniczny stres (konflikty w domu, przemoc słowna lub fizyczna, brak przewidywalności sytuacji, separacja),
  4. niedocenianie istotności zwykłego kontaktu, zabawy i rozmowy twarzą w twarz z dzieckiem (z jednoczesnym przecenieniem znaczenia różnego rodzaju gadżetów wspierających rozwój).

Co można zrobić, aby było dobrze:

  1. zapobiegać pojawieniu się przewlekłego stresu u siebie i dziecka,
  2. zapewnić dziecku przewidywalność i stałe reguły życia codziennego,
  3. zapewnić kontakt z naturalnymi bodźcami, w tym bodźcami społecznymi, np. przez wspólną zabawę w realnym świecie,
  4. zapewnić kontakt z różnorodnym, ale bezpiecznym środowiskiem,
  5. uświadomić sobie, że wytworzone w dzieciństwie skojarzenia, będące podstawą różnych wzorców emocjonalnych i nawyków, będą wpływać na funkcjonowanie dziecka przez całe życie, niezależnie od tego, czy będzie pamiętać te doświadczenia, czy nie.
  • Stiles, J., Jernigan, T.L. (2010) The basics of brain development. Neuropsychology Review, 20(4), 327–348. https://doi.org/10.1007/s11065-010-9148-4.
  • Silbereis, J.C., Pochareddy, S., Zhu, Y., Li, M., Šestan, N. (2016) The cellular and molecular landscapes of the developing human CNS. Neuron, 89(2), 248–268. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2015.12.008.
  • Hong, S., Dissing-Olesen, L., Stevens, B. (2016) New insights on the role of microglia in synaptic pruning in health and disease. Current Opinion in Neurobiology, 36, 128–134. https://doi.org/10.1016/j.conb.2015.12.004.
  • Nithianantharajah, J., Hannan, A.J. (2006) Enriched environments, experience-dependent plasticity and disorders of the nervous system. Nature Reviews Neuroscience, 7(9), 697–709. https://doi.org/10.1038/nrn1970.
  • Teicher, M.H., Samson, J.A., Anderson, C.M., Ohashi, K. (2016) The effects of childhood maltreatment on brain structure, function and connectivity. Nature Reviews Neuroscience, 17(10), 652–666. https://doi.org/10.1038/nrn.2016.111.
  1. Neuroplastyczność

Neuroplastyczność to fundamentalna cecha układu nerwowego, która umożliwia jego dostosowywanie się do zmieniających się warunków środowiska. Oznacza zdolność mózgu do modyfikacji swojej struktury i funkcji w odpowiedzi na doświadczenie, uszkodzenie lub zmiany w otoczeniu. Dzięki niej możliwe jest zarówno tworzenie nowych połączeń, jak i reorganizacja istniejących sieci neuronalnych, co pozwala na zachowanie sprawności poznawczej, emocjonalnej i motorycznej przez całe życie.

Przejawy neuroplastyczności obejmują kilka wzajemnie powiązanych procesów: plastyczność synaptyczną, strukturalną i kompensacyjną oraz neurogenezę. Plastyczność synaptyczna polega na zmianie siły połączeń synaptycznych – jej nasileniu (długotrwałe wzmocnienie synaptyczne) lub hamowaniu (długotrwałe hamowanie synaptyczne), co prowadzi do łatwiejszego lub trudniejszego przekazywaniu sygnału przez jeden neuron drugiemu. Plastyczność strukturalna polega na zmianach morfologicznych neuronów, w tym zmianach liczby tzw. kolców synaptycznych (liczby synaps). Plastyczność synaptyczna oraz strukturalna są podstawą procesów uczenia się i pamięci. Mogą one zachodzić zarówno lokalnie, jak i dotyczyć funkcjonowania całych złożonych systemów obejmujących wiele różnych rejonów mózgu. Plastyczność kompensacyjna związana jest z kolei z przejmowaniem funkcji przez neurony i całe sieci w przypadku, gdy sąsiednie uległy uszkodzeniu. Powstawanie nowych neuronów (neurogeneza) po okresie wczesnego rozwoju mózgu ograniczone jest do m.in. do hipokampa i ma związek z tworzeniem pamięci kontekstowej.

Zdolność mózgu do plastyczności nie jest stała w czasie. Największy potencjał obserwuje się w dzieciństwie, kiedy doświadczenie w łatwy i silny sposób kształtuje rozwój połączeń neuronalnych. Z wiekiem plastyczność maleje, co wynika z większej stabilizacji sieci, spadku poziomu neurotrofin, ograniczenia neurogenezy oraz osiągnięcia równowagi pobudzenia i hamowania w korze mózgowej. Nie oznacza to jednak jej zaniku – mózg dorosłego człowieka zachowuje zdolność do modyfikacji, choć wymaga silniejszej stymulacji, większego zaangażowania poznawczego i emocjonalnego oraz odpowiednich warunków fizjologicznych, np. snu i aktywności fizycznej.

Na poziom i kierunek neuroplastyczności wpływa wiele czynników biologicznych i środowiskowych. Do korzystnych należą między innymi: aktywność poznawcza, środowisko motywujące do poznawania i uczenia się, aktywność fizyczna, zdrowy sen, dieta bogata w kwasy omega-3 oraz pozytywne relacje społeczne. Z kolei chroniczny stres, deprywacja snu, izolacja społeczna czy długotrwała ekspozycja na środowisko ubogie w bodźce osłabiają procesy plastyczne.

Zaburzenia neuroplastyczności stanowią podłoże wielu schorzeń neurologicznych i psychicznych. Zbyt mała plastyczność ogranicza zdolność mózgu do uczenia się, co obserwuje się w przypadku wielu zaburzeń, np. depresji. Z kolei nadmierna lub nieprawidłowo ukierunkowana plastyczność, prowadząca do patologicznego utrwalenia pewnych wzorców aktywności, może być przyczyną zjawisk takich jak uzależnienia czy zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. Zachowanie właściwej równowagi pomiędzy stabilnością a elastycznością układu nerwowego jest więc warunkiem prawidłowego funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego i społecznego człowieka.

Szczególnym obiektem zainteresowania badań ostatnich lat jest wpływ urządzeń ekranowych na plastyczność mózgu u dzieci i młodzieży. Mimo ograniczeń związanych z wciąż niewielką liczbą badań na ten temat, wydaje się, że nadmierne korzystanie z ekranów, zwłaszcza z treści silnie nagradzających (np. gry, media społecznościowe), może wiązać się ze zmianami związanymi z rozwojem zarówno istoty szarej, jak i istoty białej (zmiany grubości kory lub funkcjonalności połączeń), co z kolei może korelować z pogorszeniem kontroli poznawczej nad zachowaniem i emocjami, deficytem uwagi oraz pamięci roboczej. Towarzyszyć temu mogą zmiany w funkcjonowaniu sieci związanych z nawykami oraz funkcjami poznawczymi, które wskazywać mogą na zaburzenie równowagi pomiędzy układami kontroli a układami motywacyjnymi. W konsekwencji może to prowadzić do osłabienia zdolności długotrwałego koncentrowania uwagi, obniżenie elastyczności procesów analitycznych i trudności w utrwalaniu nowych ścieżek neuronalnych związanych z uczeniem się. Paradoksalnie więc zmianom plastycznym odpowiedzialnym za rozwój nawyku i preferencji związanych z używaniem urządzeń ekranowych, towarzyszyć może osłabienie neuroplastyczności związanej z innymi aspektami funkcjonowania, w tym odpowiedzialnej za rozwój funkcji kontrolnych i poznawczych.

Neuroplastyczność, charakteryzująca się u dzieci i młodzieży dużą dynamiką ma fundamentalne znaczenie dla rozwoju i zdrowia psychicznego. Jej potencjał jest ogromny, ale tak samo podatny na zakłócenia. Ponieważ procesy neuroplastyczne zachodzą tak samo łatwo zarówno wtedy, kiedy dochodzi do tworzenia prawidłowych, jak i nieprawidłowych wzorców, uczenie się nieadaptacyjnych reakcji emocjonalnych czy zachowań może zachodzić u dzieci w łatwy i szybki sposób.

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

  1. przejawianie niewłaściwych zachowań, których dziecko może instynktownie się uczyć (np. poszukiwanie rozrywki w chwilach obniżenia nastroju),
  2. brak konsekwencji w relacjach z dzieckiem, zmiany zasad, oczekiwań itd.,
  3. tworzenie środowiska sprzyjającemu chronicznemu stresowi,
  4. założenie, że dziecko „wyrośnie z tego samo” w przypadku występowania nieakceptowalnych zachowań,
  5. wzmacnianie zachowań naturalnie nagradzających dodatkowymi nagrodami, np. materialnymi lub niematerialnymi,
  6. wyręczanie dziecka w zadaniach,
  7. podejmowanie decyzji za dziecko w sytuacjach, w których mogłoby ono podjąć je samodzielnie.

Co można zrobić, aby było dobrze:

  1. tworzyć środowisko sprzyjającego uczeniu się poprzez rozmowę, czytanie, zadania wymagające analizy, kreatywne zabawy itp.,
  2. zapewnić prawidłowe podstawy fizjologiczne dla procesów rozwoju – aktywność fizyczna, zrównoważona dieta, prawidłowy sen itd.,
  3. kształtować prawidłowe wzorce kontroli emocji i zachowań oraz tzw. radzenia sobie ze stresem,
  4. wspierać dziecko w procesie podejmowania decyzji poprzez zachęty do poszukiwania argumentów, alternatyw, przewidywania konsekwencji,
  5. wspierać dziecko w zrozumieniu związków przyczynowo-skutkowych dotyczących jego zachowań i ich konsekwencji,
  6. zapewnić dziecku zróżnicowane środowisko sprzyjające ciekawości i bezpiecznej eksploracji.
  • Paulus, M.P., Zhao, Y., Potenza, M.N., Aupperle, R.L., Bagot, K.S., Tapert, S.F. (2023) Screen media activity in youth: A critical review of mental health and neuroscience findings. Journal of Mood & Anxiety Disorders, 3, 100018. https://doi.org/10.1016/j.xjmad.2023.100018
  • Hutton, J.S., Piotrowski, J.T., Bagot, K., Blumberg, F., Canli, T., Chein, J., Christakis, D.A., Grafman J, Griffin J.A., Hummer T., Kuss D.J., Lerner M., Marcovitch S., Paulus M.P., Perlman G., Romeo R., Thomason M.E., Turel O., Weinstein A., West G., Pietra P.H., Potenza M.N. (2024) Digital Media and Developing Brains: Concerns and Opportunities. Current Addiction Reports, 11(2), 287-298. https://doi.org/10.1007/s40429-024-00545-3.
  • Lewin K.M., Meshi D., Aladé F., Lescht E., Herring C., Devaraju D.S., Hampton Wray A. (2023) Children’s screentime is associated with reduced brain activation during an inhibitory control task: A pilot EEG study. Frontiers in Cognition, 2, 1018096. https://doi.org/10.3389/fcogn.2023.1018096
  • Zhao Y, Paulus M, Bagot KS, Constable RT, Yaggi HK, Redeker NS, Potenza MN. (2022) Brain structural covariation linked to screen media activity and externalizing behaviors in children. Journal of Behavioral Addictions, 11(2), 417-426. https://doi.org/10.1556/2006.2022.00044
  • Milbocker, K.A., Smith, I.F., Klintsova, A.Y. (2024) Maintaining a dynamic brain: A review of empirical findings describing the roles of exercise, learning, and environmental enrichment in neuroplasticity from 2017–2023. Brain Plasticity, 9(1–2), 75–95. https://doi.org/10.3233/BPL-230151
  1. Rozwój różnorodnych funkcji mózgu

Rozwój funkcji mózgu nie przebiega równomiernie. Poszczególne systemy dojrzewają w różnym tempie i w różnej kolejności, co odzwierciedla zarówno genetycznie zaprogramowane etapy optymalizacji sieci, jak i wpływ doświadczenia. Procesy dojrzewania neuronalnego są stopniowe – od prostych reakcji sensorycznych po złożone procesy poznawcze i społeczne, przy czym każdy z etapów jest kluczowy i niezbędne do prawidłowego przebiegu kolejnych.

Funkcje sensoryczne rozwijają się najwcześniej. Już w okresie prenatalnym kształtują się podstawowe drogi czuciowe, a od pierwszych tygodni życia mózg reaguje na bodźce wzrokowe, słuchowe, węchowe i dotykowe. Najintensywniejszy rozwój układów wzrokowego i słuchowego przypada na okres od urodzenia do ok. 2. roku życia, kiedy tworzy się nadmiarowa liczba połączeń w korze sensorycznej, a następnie ich selekcja zgodnie z jakością odbieranych bodźców. Odpowiednie zróżnicowanie bodźców (dźwięków, faktur, barw, kształtów) stanowi warunek prawidłowego rozwoju percepcji i integracji sensorycznej. Niedostateczna stymulacja lub nadmiar chaotycznych bodźców może prowadzić do zaburzeń uwagi i trudności w różnicowaniu sygnałów zmysłowych.

Funkcje motoryczne rozwijają się równolegle, opierając się na dojrzewaniu połączeń w móżdżku, jądrach podstawy i korze ruchowej. Od odruchowych reakcji noworodka przechodzą do coraz bardziej złożonych i precyzyjnych ruchów w wieku przedszkolnym. Najintensywniejszy rozwój umiejętności motorycznych przypada na okres od pierwszego roku życia do wieku przedszkolnego, gdy dziecko uczy się koordynacji, równowagi i planowania ruchów. Doświadczenie, aktywność fizyczna i różnorodność ruchu oraz umożliwienie swobodnej eksploracji wydają się kluczowe dla rozwoju funkcji motorycznych, natomiast ograniczenie spontanicznej aktywności lub deficyt ruchu hamują dojrzewanie sieci czuciowo-ruchowych, co może prowadzić do gorszej koordynacji i problemów z precyzją i kontrolą ruchu przez świadomą uwagę.

Funkcje emocjonalne zaczynają się kształtować już w niemowlęctwie, wraz z dojrzewaniem układu limbicznego i obustronnych połączeń z korą przedczołową. Od pierwszych lat życia dziecko uczy się rozpoznawania emocji własnych i innych osób oraz ich regulowania, co jest podstawą empatii i zachowań społecznych. Prawidłowy rozwój emocjonalny wymaga stabilnej więzi z opiekunem, poczucia bezpieczeństwa i modelowania emocji przez dorosłych. Długotrwały stres, brak bliskiego kontaktu lub niestabilne środowisko emocjonalne mogą prowadzić do wzmożonej reaktywności stresowej i trudności w samoregulacji emocji w dorosłości.

Funkcje językowe rozwijają się najintensywniej między w pierwszych sześciu latach życia. W pierwszych latach życia dziecko uczy się łączyć dźwięki z ich znaczeniem, a następnie budować zdania i narracje. Stymulujące środowisko językowe, rozmowy i czytanie mają kluczowe znaczenie dla rozwoju struktur skroniowych i czołowych odpowiadających za mowę i rozumienie. Ograniczony kontakt werbalny z dzieckiem może prowadzić do opóźnień mowy i ubóstwa słownictwa.

Funkcje poznawcze (uwaga, pamięć, planowanie, myślenie abstrakcyjne) rozwijają się najdłużej – od późnego niemowlęctwa aż po wczesną dorosłość, wraz z dojrzewaniem kory mózgowej, a zwłaszcza kory przedczołowej. Największe tempo zmian przypada na wiek szkolny i okres adolescencji, kiedy kora przedczołowa intensywnie się reorganizuje. Kluczowy wpływ na rozwój funkcji poznawczych ma jakość snu oraz środowisko sprzyjające aktywności poznawczej i autonomicznym decyzjom. Ogromne znaczenie ma środowisko pozbawione nadmiaru bodźców awersyjnych, jak również akceptujące błędy i ułatwiające ich zrozumienie. Deficyty w rozwoju funkcji poznawczych skutkują trudnościami w uczeniu się, kontroli impulsów, samoregulacji i planowaniu działań.

Funkcje społeczne rozwijają się na bazie rozwijających się funkcji emocjonalnych i poznawczych. W zasadzie od samego początku dziecko jest zdolne do współodczuwania emocji innych ludzi, choć zdolność do oddzielania emocji własnych od cudzych, czyli wykształcenia empatii zachodzi w późniejszym etapie wraz z rozwojem innych funkcji społecznych. Od około drugiego roku życia zaczyna rozwijać się zdolność do odczytywania intencji innych ludzi. Dalszy rozwój zdolności rozumienia i przewidywania zachowań innych ludzi zachodzi od 4 roku życia, natomiast w wieku szkolnym i w okresie adolescencji teoria umysłu oraz zachowania prospołeczne oparte zarówno na empatii, jak i teorii umysłu ulegają dalszemu doskonaleniu. W tym czasie rozwijają się też umiejętności współpracy i zdolności komunikacyjne. Jakość więzi z dorosłymi i rówieśnikami, doświadczenia wspólnej zabawy i współpracy są niezbędne dla prawidłowego rozwoju społecznego. Deficyt kontaktów interpersonalnych i izolacja społeczna mogą prowadzić do osłabienia intensywności zachowań prospołecznych oraz trudności w budowaniu więzi społecznych.

Używanie urządzeń ekranowych w umiarkowany sposób, zwłaszcza w celach edukacyjnych i interaktywnych, nie musi być szkodliwe. Problem pojawia się przy nadmiernym czasie spędzanym przed ekranem, szczególnie w okresie, gdy mózg jest najbardziej plastyczny. Wczesna i intensywna ekspozycja na bodźce ekranowe ogranicza różnorodność doświadczeń sensorycznych, ruchowych i społecznych, zastępując je ograniczoną pod względem doznań zmysłowych stymulacją wzrokowo-słuchową. U małych dzieci może to zwiększać ryzyko opóźnień rozwoju mowy, zaburzeń integracji sieci neuronalnych związanych z różnymi zmysłami i innymi obszarami zaangażowanymi w analizę bodźców percepcyjnych, jak również pogorszenia koordynacji wzrokowo-ruchowej.

W okresie szkolnym długotrwała ekspozycja na treści silnie pobudzające (gry, krótkie filmy, media społecznościowe) może zakłócać procesy uwagi, samoregulacji i uczenia się. Mózg dziecka przyzwyczajony do dużej dynamiki zmian postrzeganej rzeczywistości i natychmiastowej nagrody może mieć trudności w utrzymywaniu długotrwałej koncentracji uwagi oraz motywacją do wysiłku poznawczego, zwłaszcza związanego z dłuższym oczekiwaniem na efekt (nagrodę). Zmniejszona aktywność korowych sieci wykonawczych i wzmożona reaktywność układów nagrody obserwowana u dzieci wykazujących dużą intensywność ekspozycji na treści za pośrednictwem urządzeń ekranowych wskazywać może na zakłócenie równowagi między systemami kontroli a systemami motywacyjnymi.

Dodatkowo ograniczenie bezpośrednich kontaktów z rówieśnikami i dorosłymi może wpływać negatywnie na rozwój funkcji społecznych. Komunikacja wirtualna, choć intensywna ilościowo, pozbawiona jest wielu sygnałów pozawerbalnych, takich jak mimika, ton głosu, gesty, które są kluczowe dla empatii i rozumienia emocji innych osób. Długofalowo może to prowadzić do spłycenia więzi i problemów w relacjach interpersonalnych.

Rozwój funkcji sensorycznych, motorycznych, emocjonalnych, językowych, poznawczych i społecznych jest procesem wzajemnie powiązanym i niezwykle wrażliwym na warunki środowiskowe. Każdy etap wymaga odpowiedniej jakości bodźców i relacji, które pozwalają mózgowi tworzyć i wzmacniać adaptacyjne połączenia. Ubożenie doświadczeń, chroniczny stres czy nadmierna ekspozycja na bodźce ekranowe mogą zakłócać tę równowagę, prowadząc do trwałych deficytów w funkcjonowaniu poznawczym i emocjonalnym. Wspieranie rozwoju dziecka wymaga zatem środowiska bogatego w różnorodne doświadczenia — zarówno sensoryczne, ruchowe i poznawcze, jak i emocjonalne i społeczne.

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

  1. ograniczanie doświadczeń zmysłowych dziecka do bodźców wzrokowych i słuchowych (odbieranych np. za pośrednictwem urządzeń ekranowych),
  2. ograniczanie spontanicznej aktywności ruchowej i eksploracji,
  3. ograniczanie interakcji społecznych dziecka oraz komunikacji werbalnej z dzieckiem,
  4. tworzenie środowiska sprzyjającego występowaniu silnych i skrajnych emocji u dziecka,
  5. oczekiwanie od dziecka umiejętności (np. kontroli) w okresach, w których ta funkcja pozostaje nierozwinięta lub niedojrzała,
  6. ograniczenie decyzyjności dziecka.

Co można zrobić, aby było dobrze:

  1. zapewnić dziecku różnorodność doznań sensorycznych w zróżnicowanym środowisku,
  2. zapewnić dziecku możliwość bezpiecznej zabawy z rówieśnikami oraz doświadczenia innych interakcji społecznych,
  3. powierzać stopniowo dziecku odpowiedzialność za decyzje,
  4. stworzyć środowisko pozwalające dziecku na uczenie się od innych adaptacyjnych wzorców kontroli emocji i stresu,
  5. wspierać dziecko w procesach decyzyjnych oraz w analizie przyczyn sukcesów i porażek.
  • Stiles, J., Jernigan, T.L. (2010) The basics of brain development. Neuropsychology Review, 20(4), 327–348. https://doi.org/10.1007/s11065-010-9148-4
  • Gogtay, N., Giedd, J.N., Lusk, L., Hayashi, K.M., Greenstein, D., Vaituzis A.C., Nugent T.F., Herman, D.H., Clasen, L.S., Toga, A.W., Rapoport J.L., Thompson, P.M. (2004) Dynamic mapping of human cortical development during childhood through early adulthood. Proceedings of the National Academy of Sciences of USA, 101(21), 8174–8179. https://doi.org/10.1073/pnas.0402680101
  • Hensch, T.K. (2005) Critical period plasticity in local cortical circuits. Nature Reviews Neuroscience, 6(11), 877–888. https://doi.org/10.1038/nrn1787
  • Kuhl, P.K. (2010) Brain mechanisms in early language acquisition. Neuron, 67(5), 713–727. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2010.08.038
  • Adolph, K.E., Franchak, J.M. (2017) The development of motor behavior. Wiley Interdisciplinary Reviews: Cognitive Science, 8(1–2), 10.1002/wcs.1430. https://doi.org/10.1002/wcs.1430
  • Poulin-Dubois, D. (2020) Theory of mind development: State of the science and future directions. Prog Brain Res., 254, 141-166. https://doi.org/10.1016/bs.pbr.2020.05.021
  • Hutton JS, Dudley J, Horowitz-Kraus T, DeWitt T, Holland SK. (2020) Associations Between Screen-Based Media Use and Brain White Matter Integrity in Preschool-Aged Children. JAMA Pediatr., 174(1), e193869. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2019.3869
  • Madigan, S., Browne, D., Racine, N., Mori, C., Tough, S. (2019) Association between screen time and children’s performance on a developmental screening test. JAMA Pediatrics, 173(3), 244–250. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2018.5056
  • Chen, Y.-Y., Yim, H., Lee, T.-H. (2023) Negative impact of daily screen use on inhibitory control network in preadolescence: a two-year follow-up study. Developmental Cognitive Neuroscience, 60, 101218. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2023.101218
  • Lewin K.M., Meshi D., Aladé F., Lescht E., Herring C., Devaraju D.S., Hampton Wray A. (2023) Children’s screentime is associated with reduced brain activation during an inhibitory control task: A pilot EEG study. Frontiers in Cognition, 2, 1018096. https://doi.org/10.3389/fcogn.2023.1018096
  • Zhao Y, Paulus M, Bagot KS, Constable RT, Yaggi HK, Redeker NS, Potenza MN. (2022) Brain structural covariation linked to screen media activity and externalizing behaviors in children. Journal of Behavioral Addictions, 11(2), 417-426. https://doi.org/10.1556/2006.2022.00044
  • Brushe ME, Haag DG, Melhuish EC, Reilly S, Gregory T. (2024) Screen Time and Parent-Child Talk When Children Are Aged 12 to 36 Months. JAMA Pediatrics, 178(4), 369-375. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2023.6790
  • Paulus MP, Squeglia LM, Bagot K, Jacobus J, Kuplicki R, Breslin FJ, Bodurka J, Morris AS, Thompson WK, Bartsch H, Tapert SF. (2019) Screen media activity and brain structure in youth: Evidence for diverse structural correlation networks from the ABCD study. Neuroimage, 185, 140-153. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2018.10.040
  1. Rytm dobowy i sen

Rytm dobowy jest jednym z najbardziej fundamentalnych mechanizmów biologicznych, kształtującym aktywność niemal wszystkich układów organizmu, w tym również mózgu. Regulowany jest przez podwzgórze, które wpływa na neurony pnia mózgu odpowiedzialne za stan pobudzenia całego mózgu. Na przebieg snu i czuwania wpływają dwa ściśle powiązane mechanizmy związane z narastającą potrzebą snu w miarę trwania czuwania oraz dobowy rytm czuwania i senności. Sen składa się z cyklicznie następujących po sobie 4 – 5 razy w ciągu snu faz snu wolnofalowego i paradoksalnego. Sen pełni kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy funkcji mózgu. W czasie snu dochodzi z jednej strony do procesów regeneracji i oczyszczania mózgu ze zbędnych metabolitów, a z drugiej strony do aktywacji procesów pamięciowych (konsolidacja pamięci), regulacji sieci neuronalnych odpowiedzialnych za funkcje emocjonalne i poznawcze, co sprzyja rozwojowi funkcji analitycznych, kontrolnych oraz kreatywności. U dzieci i młodzieży sen odgrywa szczególną rolę w dojrzewaniu struktur korowych, integracji sieci neuronalnych i kształtowaniu funkcji wykonawczych, a jego niedobór wpływa negatywnie na uwagę, nastrój i zdolność do samoregulacji emocjonalnej.

Na rytm dobowy wpływa szereg czynników środowiskowych, które mogą zakłócać synchronizację zegara biologicznego. Należą do nich przede wszystkim nieregularne pory snu, praca zmianowa, nadmierna ekspozycja na światło wieczorem oraz spożywanie kofeiny, nikotyny i alkoholu w godzinach późnych. Również chroniczny stres, deficyty aktywności fizycznej i niska ekspozycja na światło dzienne w godzinach porannych mogą prowadzić do przesunięcia faz rytmu okołodobowego, powodując trudności w zasypianiu i pogorszenie jakości snu. Podobne działanie mają również nawyki wykonywane w czasie przed spoczynkiem nocnym, których skojarzenie z nagrodą (przyjemnością), może utrzymywać dużą aktywność mózgu oczekującego nagrody, co powodować może opóźnienie pory zasypiania.

Prowadzone w ostatnich latach badania wskazują, że korzystanie z urządzeń ekranowych w godzinach wieczornych istotnie zaburza procesy regulacji snu. Mechanizm tego zjawiska związany jest z jednej strony ze światłem emitowane przez ekrany, szczególnie o dużej zawartości niebieskiego widma, które tłumi wydzielanie melatoniny i powoduje przesunięcie faz snu i czuwania. Z drugiej strony treści wyświetlane na urządzeniach ekranowych pobudzają układ nagrody i utrzymują aktywność sieci odpowiedzialnych za czuwanie, co utrudnia zasypianie. Powyższe badania prowadzone były zarówno u osób dorosłych, jak i dzieci. W przypadku dzieci przeprowadzone badania wydają się wskazywać na ich nawet większą wrażliwość na zakłócenia snu w porównaniu z osobami dorosłymi. Dotyczyło to zarówno negatywnego wpływu światła niebieskiego na fizjologię snu, jak i utrzymywania się czuwania na skutek pobudzenia emocjonalnego i skojarzenia czynności używania urządzeń ekranowych z nagrodą. Wykazano spójny wzorzec polegający na opóźnianiu pory snu, skróceniu całkowitego czasu snu i gorszej jego jakości u dzieci i młodzieży, które częściej korzystają z mediów ekranowych wieczorem. Potwierdzeniem tych obserwacji mogą być te badania, które pokazują, że interwencje prowadzące np. do redukcji ekspozycji na światło niebieskie zmniejszają skalę negatywnego oddziaływania urządzeń ekranowych na rytm dobowy.

Aby zmniejszyć negatywny wpływ urządzeń ekranowych na rytm dobowy, zaleca się ograniczenie korzystania z ekranów na co najmniej godzinę przed snem, a w przypadku dzieci – jeszcze wcześniej. Pomocne jest włączenie trybu nocnego lub „ciepłego” oświetlenia, zmniejszenie jasności ekranu, a także utrzymanie stałych godzin snu i pobudki, niezależnie od dnia tygodnia. Korzystne jest również zapewnienie ekspozycji na naturalne światło dzienne zwłaszcza rano. Regularna aktywność fizyczna w ciągu dnia, unikanie kofeiny i ciężkich posiłków i nadmiernego wysiłku wieczorem oraz wytworzenie dobrych nawyków związanych z czasem przed spoczynkiem nocnym pozwala utrzymać prawidłowy rytm okołodobowy i zdrowy sen.

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

  1. przyzwyczajenie dziecka do korzystania z urządzenia ekranowego przed snem („bajka na dobranoc”),
  2. niezachowanie stałego rytmu dnia, w tym pory wstawania i zasypiania,
  3. kreowanie sytuacji, w których wieczorem dochodzi do silnego pobudzenia emocjonalnego u dziecka.

Co można zrobić, aby było dobrze:

  1. wprowadzić stałe pory zasypiania i budzenia się dziecka,
  2. wytworzyć i wzmacniać rytuały sprzyjające wyciszeniu towarzyszące czasowi przed snem,
  3. ograniczyć korzystanie z urządzeń ekranowych wieczorem zarówno w przypadku swoim, jak i dziecka,
  4. zadbać o warunki pozytywnie wpływające na jakość snu: ciemność, cisza, odpowiednia temperatura,
  5. ograniczyć u dziecka posiłki, nadmierną aktywność fizyczną, spożywanie napojów energetyzujących i innych czynności silnie emocjonujących lub nagradzających przed snem.
  • Saper, C.B., Fuller, P.M. (2017) Wake–sleep circuitry: An overview. Current Opinion in Neurobiology, 44, 186–192. https://doi.org/10.1016/j.conb.2017.03.021
  • Tarokh, L., Saletin, J.M., Carskadon, M.A. (2016) Sleep in adolescence: Physiology, cognition and mental health. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 70, 182–188. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2016.08.008
  • Chang, A.-M., Aeschbach, D., Duffy, J.F., Czeisler, C.A. (2015) Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness. PNAS, 112(4), 1232–1237. https://doi.org/10.1073/pnas.1418490112
  • Cajochen, C., Frey, S., Anders, D., Späti, J., Bues, M., Pross, A., Mager, R., Wirz-Justice, A., Stefani, O. (2011) Evening exposure to a light-emitting diode (LED)-backlit computer screen affects circadian physiology and cognitive performance. Journal of Applied Physiology, 110(5), 1432–1438. https://doi.org/10.1152/japplphysiol.00165.2011
  • Akacem LD, Wright KP Jr, LeBourgeois MK. (2018) Sensitivity of the circadian system to evening bright light in preschool-age children. Physiology Repports, 6(5), e13617. https://doi.org/10.14814/phy2.13617
  • Hartstein LE, Diniz Behn C, Wright KP Jr, Akacem LD, Stowe SR, LeBourgeois MK. (2023) Evening Light Intensity and Phase Delay of the Circadian Clock in Early Childhood. J Biol Rhythms., 38(1), 77-86. https://doi.org/10.1177/07487304221134330
  • LeBourgeois, M.K., Hale, L., Chang, A.M., Akacem, L.D., Montgomery-Downs, H.E., Buxton, O.M. (2017) Digital media and sleep in childhood and adolescence. Pediatrics, 140(Suppl 2), S92–S96. https://doi.org/10.1542/peds.2016-1758J
  • Hale, L., Guan, S. (2018) Screen time and sleep among school-aged children and adolescents: a systematic literature review. Sleep Medicine Reviews, 21, 50–58. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2014.07.007
  • Shechter, A., Kim, E.W., St-Onge, M.P., Westwood, A.J. (2018) Blocking nocturnal blue light for insomnia: A randomized controlled trial. Journal of Psychiatric Research, 96, 196–202. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2017.10.015
  • Gringras, P., Middleton, B., Skene, D.J., Revell, V.L. (2015) Bigger, brighter, bluer—better? Current light-emitting devices – adverse sleep properties and preventive strategies. Frontiers in Public Health, 3, 233. https://doi.org/10.3389/fpubh.2015.00233
  1. Emocje i stres

Emocje są jednymi z najbardziej pierwotnych reakcji mózgu i powstają w wyniku analizy informacji płynących z ciała, środowiska oraz procesów poznawczych, pozwalając na szybkie rozpoznawanie i wartościowanie bodźców jako korzystnych lub zagrażających. Kluczową rolę w ich generowaniu odgrywa układ limbiczny, a w szczególności ciało migdałowate, zakręt obręczy i podwzgórze, które współpracują z korą przedczołową w interpretacji i regulacji emocji. Powstająca emocja jest złożoną reakcją neuronalną i fizjologiczną, która wpływa na liczne procesy — od uwagi i pamięci, przez podejmowanie decyzji i motywację, aż po reakcje społeczne. Układ emocjonalny mobilizuje organizm, ukierunkowuje zachowanie i pomaga ocenić znaczenie zarówno pojedynczych bodźców, jak i całych złożonych sytuacji.

Stres jest efektem pobudzenia emocjonalnego, zwłaszcza tych emocji, które wiążą się z zagrożeniem lub nieprzewidywalnością. W swojej istocie stanowi reakcję adaptacyjną, przygotowującą organizm do działania. Po zadziałaniu stresora ciało migdałowate aktywuje podwzgórze, które uruchamia osie neurohormonalne, czego skutkiem jest aktywacja układu współczulnego oraz wzrost stężenia adrenaliny oraz kortyzolu we krwi. W przeciwieństwie do krótkotrwałego i umiarkowanego stresu, silne lub długotrwałe utrzymywanie się aktywacji stresowej prowadzi do przeciążenia mechanizmów regulacyjnych, powodując trudności w wygaszeniu reakcji emocjonalnych i stresowych oraz zaburzenia snu, pamięci i różnych układów organizmu.

Kontrola emocji i stresu zależy od prawidłowego funkcjonowania różnych rejonów kory przedczołowej, a zaburzenia jej funkcjonowania lub zaburzenie funkcjonowania dróg nerwowych łączących korę przedczołową z układem emocjonalnym prowadzi do utraty równowagi pomiędzy reakcjami poznawczymi a emocjonalnymi. W konsekwencji emocje stają się nieadaptacyjne – zbyt silne lub przewlekłe, utrudniające racjonalne myślenie, zwiększające impulsywność i ryzyko zaburzeń nastroju, lęku oraz zaburzeń psychicznych. Czynnikami sprzyjającymi utracie kontroli poznawczej nad układem emocjonalnym są deficyty snu, brak odpoczynku lub zbyt częste lub długotrwałe wystawienie na sytuacje prowadzące do przeciążenia informacyjnego oraz będące źródłem ciągłego pobudzenia emocjonalnego i wymagające utrzymywania czujności, uwagi i silnego pobudzenia innych funkcji poznawczych bez możliwości odpoczynku.

Badania prowadzone w ostatnich latach wskazują, że nadmierne korzystanie z urządzeń ekranowych może wiązać się ze zmianami w funkcjonowaniu układu emocjonalnego i stresowego. Regularna ekspozycja na treści o wysokim ładunku emocjonalnym – takie jak krótkie, dynamiczne filmy, gry czy media społecznościowe – prowadzi do pobudzenia układu emocjonalnego i motywacyjnego z jednoczesnym osłabienia aktywności kory przedczołowej, odpowiedzialnej za kontrolę emocji. Może to sugerować pojawienie się niekorzystnego przesunięcia równowagi pomiędzy układem emocjonalnym a korą mózgową. Wskazują na to zarówno badania neuroobrazowe, jak i fizjologiczne. W przypadku dzieci badania neuroobrazowe wskazują, że długi czas korzystania z ekranów koreluje ze słabszymi połączeniami funkcjonalnymi między korą przedczołową a systemami podkorowymi oraz większą aktywność ciała migdałowatego w odpowiedzi na bodźce emocjonalne. Inne badania wskazują na podwyższony poziom hormonów stresowych u nastolatków intensywnie korzystających z urządzeń ekranowych. Dzieci i młodzież, ze względu na nieukończony proces rozwoju kory przedczołowej mogą być bardziej narażone na zaburzenia regulacji pomiędzy układem emocjonalnym a układem kontroli na emocjami, co może prowadzić do wzrostu ryzyka powstawania zaburzeń afektywnych czy lękowych.

Nie wszystkie badania potwierdzają jednoznacznie opisane powyżej zależności. Część z nich, zwłaszcza krótkotrwałe eksperymenty laboratoryjne lub oparte na samoocenie, nie wykazuje wyraźnych różnic w reakcjach fizjologicznych czy emocjonalnych w wyniku ekspozycji na treści za pośrednictwem urządzeń ekranowych. Wydaje się jednak, że większość badań, szczególnie tych prowadzonych w dłuższej perspektywie i obejmujących rozwijający się mózg, wskazuje na istnienie potencjalnego związku między intensywnym korzystaniem z urządzeń ekranowych a osłabieniem mechanizmów regulacji emocji i stresu oraz wzrostem ryzyka zaburzeń.

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

  1. bagatelizowanie emocji dziecka,
  2. opieranie wychowania wyłącznie o reakcje awersyjne (lęk przed karą),
  3. zmienność zasad i brak konsekwencji,
  4. poszukiwanie źródeł regulacji pobudzenia emocjonalnego i stresu w rozrywce z użyciem urządzeń ekranowych,
  5. odreagowywanie własnych emocji na dziecku.

Co można zrobić, aby było dobrze:

  1. rozmawiać z dzieckiem o jego emocjach, ich przyczynach i rozwiązaniach sytuacji będących źródłem stresu,
  2. dawać przykład własnym zachowaniem jakie są możliwe adaptacyjne sposoby tzw. radzenia sobie z emocjami i stresem,
  3. zadbać o wyważone wyrażanie swoich emocji, oczekiwań i ocen względem dziecka,
  4. wykształcić sposoby komunikacji z dzieckiem zapewniające wzajemny szacunek i zrozumienie.
  • McEwen, B.S., Gianaros, P.J. (2011) Stress- and allostasis-induced brain plasticity. Annual Review of Medicine, 62, 431–445. https://doi.org/10.1146/annurev-med-052209-100430
  • Chen, Y.-Y., Yim, H., Lee, T.-H. (2023) Negative impact of daily screen use on inhibitory control network in preadolescence: a two-year follow-up study. Developmental Cognitive Neuroscience, 60, 101218. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2023.101218
  • Maza MT, Fox KA, Kwon SJ, Flannery JE, Lindquist KA, Prinstein MJ, Telzer EH. (2023) Association of habitual checking behaviors on social media with longitudinal functional brain development. JAMA Pediatrics, 177(2), 160-167. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2022.4924
  • Cheng H, Liu J. (2020) Alterations in Amygdala Connectivity in Internet Addiction Disorder. Scientific Reports, 10(1), 2370. doi: 10.1038/s41598-020-59195-w.
  • Rus, H.M., Tiemensma, J. (2017) Social media under the skin: Facebook use after acute stress impairs cortisol recovery. Frontiers in Psychology, 8, 1609. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01609
  • Hahnefeld A, Fink M, Le Beherec S, Baur MA, Bernhardt K, Mall V. (2025) Correlation of screen exposure to stress, learning, cognitive and language performance in children. European Child & Adolescent Psychiatry, 34(5), 1615–1624. https://doi.org/10.1007/s00787-024-02593-6
  • Oppenheimer S, Bond L, Smith C. (2024) Social media does not elicit a physiological stress response: A randomized, controlled lab study. PLoS One, 19(4): e0298553
  • Santos RMS, Mendes CG, Sen Bressani GY, de Alcantara Ventura S, de Almeida Nogueira YJ, de Miranda DM, Romano-Silva MA. (2023) The associations between screen time and mental health in adolescents: a systematic review. BMC Psychol., 11(1), 127. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01166-7
  • He X, Hu J, Yin M, Zhang W, Qiu B. (2023) Screen Media Use Affects Subcortical Structures, Resting-State Functional Connectivity, and Mental Health Problems in Early Adolescence. Brain Sciences, 13(10), 1452. https://doi.org/10.3390/brainsci13101452
  • Fassi, L., Thomas, K., Parry, D.A., Leyland-Craggs, A., Ford, T.J., Orben, A. (2024) Social media use and internalizing symptoms in clinical and community adolescent samples: a systematic review and meta-analysis. JAMA Pediatrics, 178(8), 814–822. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2024.2078
  • Valkenburg, P.M., Meier, A., Beyens, I. (2022) Social media use and its impact on adolescent mental health: an umbrella review of the evidence. Current Opinion in Psychology, 44, 58–68. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.08.017
  1. Motywacja, nawyk i uzależnienie

W powstawaniu motywacji kluczową rolę pełni układ nagrody nadający bodźcom istotność i kodujący wartość przewidywanej nagrody, zgodnie z którą ośrodki wykonawcze przygotowują odpowiednią postawę, decyzję oraz zachowanie. Nawyki powstają, gdy zachowanie wielokrotnie wzmacniane nagrodą (korzyścią) staje się coraz mniej kontrolowane przez poznawcze systemy planowania, a zatem coraz bardziej automatyczne i coraz łatwiej wyzwalane przez bodźce skojarzone z nagrodą i danym zachowaniem, które do niej prowadzi. Uzależnienie w tym kontekście to stan silnej motywacji i silnie utrwalonego nawyku z jednoczesnym znacznym osłabieniem kontroli procesów poznawczych nad zachowaniem. Uzależnienie charakteryzuje silna potrzeba wykonania określonej czynności, a w przypadku jej niewykonywania odczuwane są objawy odstawienne, z obniżeniem nastroju oraz trudnością oderwania myśli od danej czynności i jej efektu.

Najsilniej uzależniają bodźce lub czynności, które łączą szybką, przewidywalną i / lub zmienną nagrodę, jej łatwą dostępność i niski koszt zdobycia z dużym zbiorem bodźców wyzwalających. Ryzyko uzależnienia rośnie, gdy dana osoba charakteryzuje się odczuwaniem chronicznego stresu, wysoką impulsywnością i nasileniem behawioru poszukiwania wrażeń, a także deficytami procesów poznawczych, związanych z kontrolą emocji i zachowania, a także młodym wiekiem.

Dane neuroobrazowe i behawioralne spójnie pokazują, że intensywne i nawykowe korzystanie z urządzeń ekranowych wiąże się z silniejszą reaktywnością na bodźce nagradzające i sygnały wyzwalające, częściej z osłabieniem siły oddziaływania kory przedczołowej na prążkowie, które stanowi ważne ogniwo w procesie uruchomienia nawyku. Są to zmiany, które obserwuje się w przypadku innych uzależnień. Nadmienić należy, że część badań, zwłaszcza prowadzonych krótkoterminowo, nie potwierdza tych efektów. Wydaje się więc, że ryzyko uzależnienia od urządzeń ekranowych zależne jest silnie od czasu używania, kontekstu i typu aktywności oraz rodzaju treści, na które wystawieni są użytkownicy urządzeń. Co istotne, niemożliwym jest wyznaczenie jednoznacznej granicy bezpieczeństwa, jeżeli chodzi o czas przed ekranem, tak jak niemożliwym jest wskazanie bezpiecznych miejsc, pór dnia, okoliczności czy sytuacji ani treści czy typu aktywności wykonywanej z użyciem urządzenia ekranowego, ponieważ na szybkość i łatwość powstawania uzależnienia wpływa ogromna liczba czynników związanych zarówno z cechami biologicznymi i cechami środowiska społecznego i aktualnym stanem psychofizycznym jednostki.

Uzależnienie od urządzeń ekranowych rozpoznaje się nie tyle po samym czasie spędzanym przed ekranem, lecz po utrwalonym wzorcu zachowań charakteryzującym się utratą kontroli nad tym zachowaniem, narastającą motywacją oraz kontynuowaniem tej aktywności mimo jej negatywnych skutków. Osoba uzależniona wykazuje się trudnościami przy próbie ostawienia urządzenia, zwłaszcza w sytuacjach kojarzących się z jego używaniem, czemu towarzyszą awersyjne emocje, stres i obniżenie nastroju. Z czasem pojawia się zjawisko tolerancji, prowadzące do potrzeba coraz dłuższego lub intensywniejszego korzystania z urządzenia ekranowego w celu uzyskania tego samego poziomu pobudzenia i satysfakcji. Osoba uzależniona, w sytuacjach, w których nie ma możliwości korzystania z urządzenia ekranowego może odczuwać obniżony nastrój, apatię i obniżoną motywację do podejmowania alternatywnych aktywności. Zmiany te prowadzić mogą do pogorszenia funkcjonowania mózgu w zasadzie we wszystkich aspektach jego funkcjonowania.

Profilaktyka uzależnienia polega przede wszystkim na przywracaniu równowagi między nagrodami cyfrowymi a naturalnymi. Pomocne jest świadome ograniczanie czasu ekranowego, rezygnacja z aplikacji o zmiennym wartości nagradzającej (np. krótkie filmiki), utrzymanie regularnego rytmu snu i aktywności oraz zwiększanie liczby działań przynoszących satysfakcję poza światem cyfrowym. Doniesienia z interwencji pokazują, że takie działania prowadzą do poprawy nastroju i redukcji stresu już po kilku tygodniach, sprzyjając odbudowie równowagi między układami kontroli poznawczej i systemami emocjonalno-motywacyjnymi mózgu.

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

  1. nagradzanie dziecka możliwością korzystania z urządzenia ekranowego lub inną nagrodą powiązaną z urządzeniami ekranowymi,
  2. brak kontroli nad czasem i formą korzystania z urządzeń ekranowych przez dziecko,
  3. podsuwanie urządzenia ekranowego dziecku w przypadku wystąpienia u niego znudzenia lub w przypadku obniżenia nastroju,
  4. kompulsywne używanie urządzeń ekranowych, preferowanie urządzenia ekranowego ponad inne formy aktywności, co stanowi źródło nieuświadomionego uczenia tych samych wzorców zachowań u dzieci.

Co można zrobić, aby było dobrze:

  1. monitorować czas przed ekranem i częstotliwość korzystania z urządzenia ekranowego,
  2. wprowadzić zasady korzystania z urządzenia ekranowego, w tym limity dotyczące czasu i sytuacji oraz sposobów – działań wykonywanych przy użyciu urządzenia (rozrywka, edukacja),
  3. rozbudować system nagród wynikających z działania w realnym świecie, bez korzystania z urządzeń ekranowych,
  4. w przypadku kompulsywnego korzystania z urządzenia ekranowego, promować stopniowe skracanie czasu i unikanie korzystania w kolejnych sytuacjach, z jednoczesnym wzmacnianiu alternatywnych satysfakcjonujących zachowań bezpiecznych,
  5. uświadamiać dziecko o zagrożeniach związanych z kompulsywnym korzystaniem z urządzeń ekranowych i promowanie bezpiecznych form korzystania z tych urządzeń.
  • Feltenstein MW, See RE, Fuchs RA. (2021) Neural Substrates and Circuits of Drug Addiction. Cold Spring Harb Perspect Med.,11(4): a039628. https://doi.org/10.1101/cshperspect.a039628
  • Cerniglia L, Zoratto F, Cimino S, Laviola G, Ammaniti M, Adriani W. (2017) Internet Addiction in adolescence: Neurobiological, psychosocial and clinical issues. Neurosci Biobehav Rev.,76(Pt A),174-184. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2016.12.024
  • Montag C, Markowetz A, Blaszkiewicz K, Andone I, Lachmann B, Sariyska R, Trendafilov B, Eibes M, Kolb J, Reuter M, Weber B, Markett S. (2017) Facebook usage on smartphones and gray matter volume of the nucleus accumbens. Behav Brain Res., 30, 329:221-228. https://doi.org/10.1016/j.bbr.2017.04.035
  • He X, Hu J, Yin M, Zhang W, Qiu B. (2023) Screen Media Use Affects Subcortical Structures, Resting-State Functional Connectivity, and Mental Health Problems in Early Adolescence. Brain Sciences, 13(10), 1452. https://doi.org/10.3390/brainsci13101452
  • Lam, L.T. (2021) Internet gaming addiction, problematic use of the internet, and sleep problems: a systematic review. Curr Psychiatry Rep., 16(4), 444. https://doi.org/10.1007/s11920-014-0444-1
  • Ramadhan RN, Rampengan DD, Yumnanisha DA, Setiono SB, Tjandra KC, Ariyanto MV, Idrisov B, Empitu MA. (2024) Impacts of digital social media detox for mental health: A systematic review and meta-analysis. Narra J., 4(2), e786. https://doi.org/10.52225/narra.v4i2.786
  1. Funkcje poznawcze

Funkcje poznawcze stanowią zespół procesów umożliwiających odbiór, przetwarzanie, przechowywanie i wykorzystywanie informacji, które pozwalają rozumieć świat, planować działania i podejmować decyzje. Obejmują one takie zdolności, jak uwaga, pamięć, percepcja, język, myślenie, rozumowanie, planowanie i kontrola poznawcza. Ich organizacja opiera się na współdziałaniu licznych struktur mózgu, w szczególności kory przedczołowej, ciemieniowej, skroniowej i hipokampa. Uwaga odpowiada za selekcję i utrzymanie istotnych informacji dla procesów analizy i blokowanie konkurujących bodźców, pamięć umożliwia ich przechowywanie i przywoływanie, myślenie i rozumowanie pozwalają analizować relacje między danymi i wyciągać wnioski, natomiast funkcje wykonawcze służą planowaniu, kontroli emocji i zachowania oraz adaptacji do zmieniających się warunków. Współdziałanie tych procesów tworzy podstawę inteligencji, kreatywności i zdolności do regulacji wszystkich procesów zachodzących w mózgu.

Sprawność funkcji poznawczych zależna jest od wielu czynników biologicznych i środowiskowych. Rozwojowi i utrzymaniu wysokiej sprawności tych funkcji sprzyja zwłaszcza odpowiednia jakość i długość snu, umiarkowana i regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, środowisko stymulujące do refleksji, analizy i wnioskowania, czyli motywujące do wysiłku intelektualnego oraz wartościowe i bliskie relacje społeczne. Z kolei negatywny wpływ na funkcje poznawcze ma chroniczny stres, deficyty snu, izolacja społeczna, monotonne środowisko, ale i nadmiar bodźców.

Wyniki badań nad wpływem urządzeń ekranowych na funkcje poznawcze nie są jednoznaczne, jakkolwiek duża ich część wskazuje, że nadmierne i niekontrolowane korzystanie z tych urządzeń może wywierać negatywny wpływ na rozwój i stan tych funkcji. Szczególne znaczenie ma w tym kontekście treść z jaką styka się osoba korzystająca z urządzenia. Wydaje się, że treści o dużej dynamice i ładunku emocjonalnym mogą prowadzić do pogorszenia koncentracji uwagi, pamięci roboczej oraz funkcji wykonawczych. W badaniach obrazowych dzieci i młodzieży wykazano słabszą łączność funkcjonalną między korą przedczołową a obszarami ciemieniowymi i skroniowymi oraz mniejszą grubość kory w rejonach odpowiedzialnych za kontrolę uwagi. W badaniach behawioralnych obserwuje się z kolei pogorszenie wyników uzyskiwanych w testach pamięci roboczej, selekcji uwagi i kontroli poznawczej u dzieci spędzających więcej czasu przed ekranem, szczególnie gdy ekspozycja ma miejsce w godzinach wieczornych. Niektóre prace pokazują również, że częste korzystanie z mediów o wysokim ładunku emocjonalnym może prowadzić do skrócenia czasu utrzymywania uwagi oraz skracania czasu analizy, co wskazuje na wykształcanie swoistej preferencji analizy szybkiej i opartej na bardziej oczywistych skojarzeniach kosztem pogłębionej, pozwalającej na operowania skojarzeniami dalszego rzędu. Warto jednak podkreślić, że umiarkowane korzystanie z ekranów oraz aktywności mające charakter edukacyjny lub wymagające wysiłku intelektualnego mogą mieć albo neutralny, albo wręcz pozytywny wpływ na różnorodne funkcje poznawcze.

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

  1. brak dbałości o prawidłowe warunki do rozwoju mózgu i jego funkcji,
  2. tworzenie zbyt dynamicznego środowiska dla dziecka, nadmiar istotnych bodźców, zbyt dynamiczne przerzucanie uwagi dziecka,
  3. niecierpliwość, wywieranie presji i promowanie szybkich decyzji, szybkich reakcji oraz wyręczanie dziecka z decyzji czy aktywności, które nie spełniają oczekiwań z powodu czasu ich wykonywania czy efektu,

Co można zrobić, aby było dobrze:

  1. zadbać o podstawowe warunki sprzyjające prawidłowemu rozwojowi: sen, aktywność fizyczna, tworzenie bezpiecznego środowiska z różnorodnymi doświadczeniami itd.,
  2. stworzyć przestrzeń do samodzielnej analizy, decyzji i działania dziecka oraz doświadczania zarówno sukcesów, jak i porażek, a także wspieranie tych procesów poprzez promowanie podejścia analitycznego i refleksyjnego (zadawanie pytań, a nie gotowych odpowiedzi) podczas podejmowania decyzji i przy analizowaniu przyczyn skutków działań dziecka,
  3. wybierać takie aktywności wykonywane przy pomocy urządzeń ekranowych, które mają potencjał pozytywnego wpływu na rozwój funkcji poznawczych (promują analizę, strategiczne podejście, uwagę)
  • Diamond, A. (2013) Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750
  • Hillman, C.H., Erickson, K.I., Kramer, A.F. (2008) Be smart, exercise your heart: exercise effects on brain and cognition. Nature Reviews Neuroscience, 9, 58–65. https://doi.org/10.1038/nrn2298
  • Hutton, J.S., Dudley, J., Horowitz-Kraus, T., DeWitt, T., Holland, S.K. (2020) Associations between screen-based media use and brain white matter integrity in preschool-aged children. JAMA Pediatrics, 174(1), e193869. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2019.3869
  • He X, Hu J, Yin M, Zhang W, Qiu B. (2023) Screen Media Use Affects Subcortical Structures, Resting-State Functional Connectivity, and Mental Health Problems in Early Adolescence. Brain Sciences, 13(10), 1452. https://doi.org/10.3390/brainsci13101452
  • Sauce B, Liebherr M, Judd N, Klingberg T. (2022) The impact of digital media on children’s intelligence while controlling for genetic differences in cognition and socioeconomic background. Sci Rep., 12(1), 7720. https://doi.org/10.1038/s41598-022-11341-2
  • Loh, K.K., Kanai, R. (2016) How has the Internet reshaped human cognition? Neuroscientist, 22(5), 506–520. https://doi.org/10.1177/1073858415595005
  • Marin MG, Nuñez X, de Almeida RMM. (2021) Internet Addiction and Attention in Adolescents: A Systematic Review. Cyberpsychol Behav Soc Netw., 24(4), 237-249. https://doi.org/10.1089/cyber.2019.0698
  • Haddock A, Ward N, Yu R, O’Dea N. (2022) Positive Effects of Digital Technology Use by Adolescents: A Scoping Review of the Literature. Int J Environ Res Public Health., 19(21), 14009. https://doi.org/10.3390/ijerph192114009
  • Orben A, Przybylski AK. (2019) Screens, Teens, and Psychological Well-Being: Evidence From Three Time-Use-Diary Studies. Psychol Sci., 30(5), 682-696. https://doi.org/10.1177/0956797619830329
  1. Funkcje społeczne

Funkcje społeczne obejmują zdolność współodczuwania, empatyzowania, rozumienia, przewidywania zachowań innych ludzi oraz adekwatnego reagowania w relacjach interpersonalnych, a także komunikację. Funkcje te opierają się na współdziałaniu procesów emocjonalnych, poznawczych i językowych, obejmujących również mowę. Neurobiologiczną podstawę tych funkcji stanowi mózgowa sieć społeczna obejmująca m.in. korę przedczołową, ciało migdałowate, zakręt obręczy, korę wyspy oraz rejony ciemieniowe i skroniowe, natomiast w rozumienie mowy oraz artykulację zaangażowane są dodatkowo korowe ośrodki słuchowy i ruchowy mowy.

Rozwój funkcji społecznych i językowych przebiega równolegle i jest silnie zależny od jakości interakcji z otoczeniem. Kontakt z opiekunami i rówieśnikami, wspólna zabawa, rozmowa i obserwacja emocji innych osób stanowią podstawę kształtowania empatii, teorii umysłu, kompetencji komunikacyjnych oraz zachowań prospołecznych. Stabilne relacje emocjonalne, bogate środowisko językowe i ekspresja emocji sprzyjają dojrzewaniu połączeń pomiędzy strukturami tworzącymi sieć społeczną mózgu oraz pomiędzy ośrodkami mowy i powiązaniami wszystkich tych obszarów z innymi rejonami mózgowia. Z kolei deprywacja kontaktów społecznych, ograniczona ekspozycja na mowę oraz nadmiar emocji awersyjnych i chroniczny stres mogą prowadzić do osłabienia empatii, teorii umysłu, a także do opóźnienia rozwoju mowy i ubóstwa słownictwa.

Wyniki badań nad wpływem urządzeń ekranowych na funkcje społeczne i językowe wskazują, że nadmierna ekspozycja, zwłaszcza w okresie wczesnego dzieciństwa, może ograniczać rozwój tych funkcji. U dzieci spędzających dużo czasu przed ekranem obserwuje się opóźnienia w rozwoju mowy ekspresyjnej, gorsze wyniki w testach rozumienia języka oraz mniejszą aktywność obszarów skroniowych związanych z przetwarzaniem mowy. Badania neuroobrazowe wykazały, że u dzieci przed osiągnięciem wieku przedszkolnego wyższy czas korzystania z ekranów koreluje z pogorszenie funkcjonalności połączeń między ośrodkami mowy. Wykazano również, że u dzieci i młodzieży, u których dominującą formą kontaktów interpersonalnych jest kontakt za pośrednictwem urządzeń ekranowych (kosztem kontaktów w świecie rzeczywistym) może dochodzić do osłabienia funkcji społecznych, jak również zwiększenia aktywności ciała migdałowatego z jednoczesnym pogorszeniem łączności pomiędzy korą przedczołową a ciałem migdałowatym, co wskazywać może na większą reaktywność na bodźce społeczne oraz większe ryzyko kierowania się własnymi emocjami w zachowaniu przy osłabieniu zdolności do uwzględniania emocji innych ludzi.

Warto zwrócić uwagę, że z niektórych badań wynika, że umiarkowane korzystanie z mediów społecznościowych, zwłaszcza o charakterze interaktywnym, a także korzystanie z urządzeń ekranowych w celach edukacyjnych może wspierać rozwój kompetencji językowych i społecznych — poprzez zwiększenie liczby kontaktów, ekspresję emocji czy rozwój tożsamości społecznej. Podobnie pozytywny wpływ może mieć korzystanie dziecka z urządzenia ekranowego wspólnie z rodzicem. Jednakże kluczowe wydaje się zachowanie odpowiedniego balansu pomiędzy kontaktami z ludźmi w rzeczywistym świecie, a kontaktem za pośrednictwem urządzeń ekranowych. Przewaga interakcji twarzą w twarz powinna być tym większa, im młodsza jest dana osoba. Wydaje się więc, że kluczowe znaczenie ma nie sam czas spędzany przed ekranem, lecz kontekst, forma i jakość interakcji cyfrowych. Nadmiar ekspozycji i zastąpienie kontaktów bezpośrednich komunikacją cyfrową mogą prowadzić do deficytu funkcji społecznych i językowych, natomiast zrównoważone wykorzystanie urządzeń ekranowych w celu wsparcia rozwoju funkcji społecznych i językowych może te funkcje stymulować.

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

  1. brak dbałości o kontakt z dzieckiem, wspólne zabawy i inne formy wspólnego spędzania czasu, rozmowy z dzieckiem oraz zapewnienie możliwości interakcji dziecka z innymi dziećmi w różnych sytuacjach,
  2. krytykowanie dziecka publicznie w różnych sytuacjach społecznych,
  3. wyręczanie dziecka w kontaktach międzyludzkich,
  4. korzystanie z urządzeń ekranowych podczas kontaktów z dzieckiem.

Co można zrobić, aby było dobrze:

  1. zapewnić odpowiednią równowagę pomiędzy interakcjami społecznymi w realnym świecie oraz za pośrednictwem mediów społecznościowych,
  2. tworzyć rytuały polegające na wspólnym spędzaniu czasu z dzieckiem w realnym świecie,
  3. wspierać rozwój funkcji społecznych mózgu, poprzez promowanie rozmów o intencjach, oczekiwaniach i emocjach innych ludzi podczas różnych interakcji społecznych dziecka,
  4. wspierać dziecka w zrozumieniu przyczyn sukcesów i porażek wynikających z relacji społecznych,
  5. przejawiać adaptacyjne formy zachowań społecznych w kontaktach z dzieckiem oraz innymi osobami.
  1. Zmienność międzyosobnicza

Zmienność międzyosobnicza przejawiająca się zróżnicowanym funkcjonowaniem mózgu jest zjawiskiem naturalnym i stanowi podstawę różnorodności zachowań, emocji i zdolności poznawczych. Wynika ona z interakcji czynników biologicznych i środowiskowych, w tym zmian epigenetycznych. Tak samo istotne są unikatowe doświadczenia każdego człowieka, które pozostawiają ślad w funkcjonowaniu jego mózgu, wyuczonych wzorcach zachowania i myślenia. Różnice te dotyczą zarówno budowy mózgu (m.in. objętości istoty szarej i białej, gęstości receptorów czy gęstości połączeń między różnymi obszarami mózgu), jak i dynamiki procesów neurochemicznych (m.in. aktywności układów dopaminergicznego, serotoninergicznego i noradrenergicznego). To one w dużej mierze określają takie cechy, jak reaktywność emocjonalna, odporność na stres, skłonność do poszukiwania nowości, tempo uczenia się, elastyczność poznawcza czy kontrola impulsów. W konsekwencji każda osoba w inny sposób reaguje na bodźce i wykazuje odmienną na te bodźce odpowiedź.

W kontekście korzystania z urządzeń ekranowych różnice indywidualne odgrywają szczególnie istotną rolę. Badania wskazują, że osoby o wyższej impulsywności, większej reaktywności emocjonalnej oraz obniżonej kontroli poznawczej są bardziej podatne na rozwój nawyku i uzależnienia od urządzeń ekranowych. U dzieci i młodzieży o cechach zbliżonych do profilu neurobiologicznego obserwowanego w zaburzeniach uwagi stwierdzano silniejsze reakcje układu nagrody na treści docierające za pośrednictwem urządzeń ekranowych oraz pogorszenie zdolności utrzymywania uwagi w następstwie ich dłuższego używania. Z kolei u osób o wyższych parametrach związanych z kontrolą impulsów korzystanie z mediów cyfrowych wiąże się z mniejszym ryzykiem zakłóceń uwagi i rozwoju uzależnienia.

Niektóre badania wykazały również, że osoby o wysokiej reaktywności stresowej częściej sięgają po urządzenia ekranowe w celu poszukiwania doznać przeciwstawnych do stresogennych, co może prowadzić do utrwalania wzorca unikania stresu poprzez korzystanie z urządzeń ekranowych, a w konsekwencji do szybszego rozwoju uzależnienia. Z badań wynika również, że osoby cechujące się wyższymi umiejętnościami kontroli poznawczej częściej sięgają po treści wartościowe, co w konsekwencji może stanowić podstawę do dalszej poprawy ich umiejętności poznawczych.

Wyniki te podkreślają, że skutki oddziaływania urządzeń ekranowych nie są jednolite i zależą w dużym stopniu od indywidualnej charakterystyki neurobiologicznej. Różnice te mogą tłumaczyć, dlaczego u części osób korzystanie z urządzeń ekranowych prowadzi do negatywnych konsekwencji, podczas gdy u innych jest neutralna lub wręcz może mieć wpływ pozytywny.

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

  1. przekonanie, że cechy osobowości dziecka zależą wyłączenie od wychowania,
  2. porównywanie dziecka do rodzeństwa czy rówieśników,
  3. bagatelizowanie sygnałów świadczących o dyskomforcie dziecka pod wpływem specyficznych cech środowiska (np. hałasu, liczby osób, nowości).

Co można zrobić, aby było dobrze:

  1. obserwować zachowanie dziecka w różnych sytuacjach i zindywidualizować podejście do dziecka, uwzględniając jego indywidualne cechy osobowości, w tym wrażliwość na różnorodne bodźce i wzorce reagowania,
  2. stworzyć środowisko pozwalające na wspieranie mocnych stron dziecka i uwzględniających jego trudności adaptacyjne, w tym ustalić zasady korzystania z urządzeń ekranowych uwzględniających te cechy.
  • Kanai, R., Rees, G. (2011). The structural basis of inter-individual differences in human behaviour and cognition. Nature Reviews Neuroscience, 12(4), 231–242. https://doi.org/10.1038/nrn3000
  • Volkow, N. D., Wang, G.-J., Fowler, J. S., Telang, F. (2008). Overlapping neuronal circuits in addiction and obesity: evidence of systems pathology. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 363(1507), 3191–3200. https://doi.org/10.1098/rstb.2008.0107
  • Tiego, J., Testa, R., Bellgrove, M. A., Pantelis, C., Whittle S. (2018). A hierarchical model of inhibitory control. Frontiers in Psychology, 9, 1339. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01339
  • He, Q., Turel, O., Bechara, A. (2017). Brain anatomy alterations associated with Social Networking Site (SNS) addiction. Sci Rep., 23(7), 45064. https://doi.org/10.1038/srep4506
  • Yoo HJ, Cho SC, Ha J, Yune SK, Kim SJ, Hwang J, Chung A, Sung YH, Lyoo IK. (2004) Attention deficit hyperactivity symptoms and internet addiction. Psychiatry Clin Neurosci., 58(5), 487-94. https://doi.org/10.1111/j.1440-1819.2004.01290.x
  • Deng X, Gao Q, Hu L, Zhang L, Li Y, Bu X. (2021) Differences in Reward Sensitivity between High and Low Problematic Smartphone Use Adolescents: An ERP Study. Int J Environ Res Public Health, 18(18), 9603. https://doi.org/10.3390/ijerph18189603

z mocnymi pozdrowieniami
dr Maciej Dębski

Szanowni Państwo,

SŁOWO NA NIEDZIELĘ: Szanowny Rodzicu – nie wycofuj się ze świata cyfrowego swojego dziecka ok?

Fundacja Dbam o Mój Zasięg jest partnerem merytorycznym programu #CyfroweMosty. W zeszłym tygodniu w siedzibie Centralny Ośrodek Informatyki odbyła sie konferencja prasowa promująca start programu.

Polecamy zapoznanie się z najnowszym raportem i śledzenie działań podejmowanych w ramach Cyfrowych Mostów. To już jest mocno dobry projekt. Dlaczego? Bo rozpoczął się świetnymi badaniami, w których połączono odpowiedzi dzieci z odpowiedziami ich rodziców. Link do raportu:

https://programcyfrowemosty.pl/wp-content/uploads/2025/12/Cyfrowe_Mosty_Raport.pdf

Szybki skrót najważniejszych wyników badań macie poniżej:

  1. Niemal połowa rodziców nie widzi siebie w roli przewodnika dla dziecka po cyfrowym świecie. Brakuje im kompetencji i szkoleń, żeby móc skutecznie zaangażować się w życie online swoich dzieci. „Cyfrowe Mosty” to ogólnopolska inicjatywa Centralnego Ośrodka Informatyki (COI), której celem jest wsparcie dorosłych w mądrym towarzyszeniu młodym w internecie.
  2. Dorośli mają odpowiedzialność i rolę, z których często nie zdają sobie sprawy – to główny wniosek z raportu przygotowanego w ramach inicjatywy „Cyfrowe Mosty” przez COI, organizacji odpowiedzialnej m.in. za rozwój aplikacji mObywatel i jej wersji dla dzieci – mObywatel Junior. Raport powstał, by pokazać, komu dzieci ufają w kwestii internetu, kto jest ich przewodnikiem po cyfrowym świecie oraz jaka jest wiedza dorosłych na temat internetowego życia młodych i ich kompetencje, by towarzyszyć dzieciom w cyfrowym świecie.
  3. Jak wynika z raportu, 71% dzieci w wieku 10-16 lat już dziś postrzega swoich rodziców jako cyfrowych przewodników, czyli osoby, które uczą je odpowiedzialnego i bezpiecznego korzystania z nowych technologii. Jednocześnie tylko 55% dorosłych widzi siebie w tej roli. Spośród grupy rodziców, którzy nie czują, że wspierają swoje dziecko w cyfrowym świecie, tylko co 5. chciałby w przyszłości pełnić tę rolę. Wskazują jednak, że potrzebują wiedzy (23%), szkoleń (19%) oraz praktycznego doświadczenia (6%), by podjąć się tego zadania.
  4. Jeśli rodzic dzieli się z dzieckiem swoją wiedzą i doświadczeniem na temat korzystania z internetu, statystycznie częściej otrzymuje bezpośrednio od swojego podopiecznego informacje o zagrożeniach, z którymi zetknął się w sieci.
  5. Mimo to, co 16. dziecko przyznaje, że rodzice w ogóle z nim nie rozmawiają o świecie online. W 40% domów nie obowiązują też żadne reguły dotyczące obecności w sieci. Jeśli już wprowadzono jakąś formę kontroli (39%), to najczęściej (42%) jest to ustalenie zasad dotyczących pory korzystania z internetu i ilości czasu spędzonego przez dziecko w sieci, rozmowa z dzieckiem o jego doświadczeniach i aktywności w sieci (41%) lub zakaz korzystania z urządzeń podczas posiłków (38%). Co 3. rodzic przyznaje, że monitoruje aktywność swojego dziecka w internecie.
  6. Duże rozbieżności pomiędzy młodymi a ich rodzicami dotyczą też samego procesu wprowadzania zasad. Według deklaracji rodziców, w przeważającej większości (82%) dziecko choć w niewielkim stopniu zostało włączone w proces ich tworzenia. Młodzi mają dużo bardziej krytyczne spojrzenie na tę sytuację. Co 5. dziecko deklaruje, że nie miało żadnego wpływu na ustalone zasady. 27% natomiast twierdzi, że ich wpływ był niewielki. Fundacja Dbam o Mój Zasięg jest partnerem merytorycznym tego projektu i mega się z tego cieszę

UWAGA!!! Już nawet pojawił się pierwszy podcast z całej serii przygotowywanych: https://programcyfrowemosty.pl/#podcast

Bardzo mocno zapraszamy zarówno do podcastu, jak również do przeczytania samego raportu!!!

Od razu powiem, że mamy bardzo duży problem z serwisem informującym Was o naszych działaniach. Wykupiliśmy bardzo drogi program, a się okazuje, że emaile do Was nie przychodzą. Nie wiem czemu.

Z pozdrowieniami
dr Maciej Dębski

Szanowni Państwo,

serdecznie zapraszam do wypełnienia Skali Zakorzenienia w Świecie Rzeczywistym, przygotowanej przez Fundację Dbam o Mój Z@sięg.

Żyjemy w czasie, w którym świat cyfrowy zajmuje coraz więcej miejsca w naszej codzienności. Smartfony, media społecznościowe i różne aplikacje organizują nasz czas, relacje i odpoczynek. Warto więc zatrzymać się na chwilę i zadać sobie pytanie:

  • na ile jestem jeszcze zakorzeniony/a w świecie realnym,

  • czy potrafię odpoczywać bez ekranu,

  • czy znajduję satysfakcję w kontaktach twarzą w twarz,

  • czy mam swoje rytuały offline, które dbają o mój dobrostan?

W wypełnieniu testu pomoże Państwu poniższy link:

Kilka ważnych informacji:

  • test jest przeznaczony dla osób powyżej 16. roku życia,

  • jego celem jest refleksja nad własnym stylem funkcjonowania pomiędzy światem online i offline,

  • po zakończeniu otrzymacie Państwo krótki komentarz z interpretacją wyniku oraz wskazówkami do dalszej pracy nad swoją „higieną cyfrową”.

Zachęcam do szczerych odpowiedzi – tylko wtedy wynik będzie naprawdę pomocny i inspirujący do dalszych zmian. Będzie nam bardzo miło, jeśli po wypełnieniu testu podzielą się Państwo swoimi wrażeniami (np. co było zaskakujące, o czym skłonił do myślenia).

Z wyrazami szacunku i z prośbą o przekazanie dalej,

dr Maciej Dębski

Szanowni Państwo,

spieszymy z informacją, że odcinek cyklu Pół Bankiem, Pół Serio z udziałem moim i Pani Anny Węgrzynowicz już jest dostępny w internecie. Zachęcamy do oglądania i dzielenia się w swojej sieci. 😊

https://www.youtube.com/watch?v=GSt-Fr9-pFw. W opisie odcinka zamieściliśmy link do raportu fundacji Dbam o Mój Zasięg, ale tutaj dodatkowo go Państwu przyklejamy: https://dbamomojzasieg.pl/dobre-i-zle-wiadomosci/

Pod tym linkiem również dajemy Wam dostęp do infografik – konieczne wszystko wyślijcie dalej

Dziękujemy za to i za poświęcony czas na nagranie! 😊

 Z wielkimi pozdrowieniami
dr Maciej Dębski

 

Szanowni Państwo,

„Dobre i złe wiadomości – życie online i offline a zdrowie psychiczne polskich nastolatków. Raport z badań” Przedstawiamy Wam bardzo ważny raport zrealizowany na reprezentatywnej próbie uczniów VII klas szkół podstawowych oraz III klas szkół ponadpodstawowych.

Przekazujcie raport dalej, korzystajcie z jego opracowania, i koniecznie spójrzcie na rekomendacje, które znajdują się na końcu raportu. Naprawdę warto!!!

A zatem:

  1. Raport do pobrania tutaj: https://dbamomojzasieg.pl/wp-content/uploads/2025/11/Dobre-i-zle-wiadomosci.-raport-z-badan.pdf

  2. Infografiki zawierające najważniejsze wyniki badań w PDF i JPG znajdziecie tutaj: https://dbamomojzasieg.pl/dobre-i-zle-wiadomosci-infografiki/

Raport Fundacja Dbam o Mój Zasięg we współpracy z BANKIEM GOSPODARSTWA KRAJOWEGO. Bardzo mocno wspierał nas zespół fundacji życie warte jest rozmowy

WYBRANE WYNIKI BADAŃ:

  1. Internet to środowisko życia młodzieży – poza tym, że może być miejscem doświadczania cyberprzemocy, mowy nienawiści, pornografii czy patotreści – może być i wielokrotnie jest – miejscem nauki, nawiązywania relacji, rozwijania zainteresowań czy działań obywatelskich.

  2. Większość uczniów (88% młodych ludzi z klas siódmych szkół podstawowych i 96% uczniów z klas trzecich szkół ponadpodstawowych) posiada konto w portalu społecznościowym, 9/10 uczniów korzysta codziennie.

  3. Zachowania ryzykowne, np. prawie połowa uczniów klas 7 i 3/4 uczniów klas 3 napotykała w sieci reklamy rzeczy przeznaczonych tylko dla dorosłych; co trzeci uczeń, że był obrażany w internecie przez osoby z klasy/ze szkoły; a 37% uczniów klas 7 oraz 52% uczniów 3 klas szkół ponadpodstawowych (52%) zapraszała lub przyjmowała w internecie zaproszenia od osób, których w ogóle nie znała.

  4. Jednocześnie, 43% uczniów klas 7 szkół podstawowych i 47% uczniów klas trzecich szkół ponadpodstawowych angażowało się w internetowe inicjatywy społeczne (np. zbiórki charytatywne, petycje); prawie połowa uczniów tworzyła lub udostępniała w internecie własne treści (np. grafiki, animacje, opowiadania) a co czwarty uczeń klas siódmych szkół podstawowych i klas trzecich szkół ponadpodstawowych (27% i 25%) tworzył materiały edukacyjne w internecie, aby wspierać innych.

  5. Młodzież korzysta w zróżnicowany sposób a sam czas korzystania w mediów cyfrowych jest nisko skorelowany z problemami zdrowia psychicznego – zależności te są złożone i osadzone w kontekście życia ucznia.

  6. Kluczowa jest jakość, a nie ilość czasu; do tego zróżnicowanie czasu i jakości – co jest szczególnie widoczne u starszych uczniów.

  7. Czas używania internetu zarówno w dni szkolne, jak i weekendowe ma niewiele wspólnego z bogactwem jego wykorzystania. Wśród długo i krótko korzystających jest wielu, których korzystanie jest bardzo bogate i wielu takich, których korzystanie jest bardzo mało zróżnicowane.

  8. Podobnie niskie (poniżej 0,2, większość na poziomie 0,1) są korelacje pomiędzy zaangażowaniem w działania ryzykowne online (jako odbiorca, oglądający szkodliwe treści; uczestnik, doświadczających szkodliwych kontaktów online i aktor, podejmujący sam ryzykowne działania). Oznacza to, że ani długie, ani krótkie korzystanie nie może być traktowane jako wskaźnik braku lub doświadczania zachowań ryzykownych w internecie. Wielu uczniów korzystających długo doświadcza mało ryzyk, a korzystających długo – wiele.

  9. Nieprawdą jest, że cała młodzież jest zanurzona w internecie bez pamięci. Co trzeci uczeń III klasy szkoły ponadpodstawowej i co czwarty uczeń VII klasy szkoły podstawowej osiąga wysokie wyniki na skali kompulsywnego korzystania z internetu.

  10. Dwadzieścia pięć procent uczniów klas siódmych szkół podstawowych i 36% uczniów klas trzecich szkół ponadpodstawowych myślało o tym, aby się nie obudzić, a 15% uczniów klas siódmych i 25% uczniów klas trzecich miało w ciągu ostatniego roku bierne myśli samobójcze, 17% siódmoklasistów i 23% trzecioklasistów doświadczyło w ostatnim roku aktywnych myśli samobójczych. Natomiast aż 15% uczniów klas siódmych szkoły podstawowej i 21% uczniów klas trzecich szkoły ponadpodstawowej planowało w ostatnim roku odebranie sobie życia, analizowało metody i okoliczności.

  11. Badanie wykazało, że grupie uczniów, liczącej między 15 a 24%, wyświetlają się w internecie treści suicydalne. Do zbiorowości tej nie wliczono respondentów, którzy deklarowali, że takie treści wyświetlają im się rzadko. Natomiast większość badanych samodzielnie ich nie wyszukuje, co oznacza, że w dużej części takie treści wyświetlają się przypadkowo lub przy pomocy działań algorytmów.

  12. Badania pokazały, że 48% dzieci z klas siódmych szkoły podstawowej, które zadeklarowały, że w ciągu ostatniego roku pojawiły się u nich myśli samobójcze było odbiorcami treści suicydalnych, które wyświetliły im się, pomimo że nie były przez nie wyszukiwane. Jeśli chodzi o klasy trzecie szkoły ponadpodstawowej, to 43% respondentów, którzy mieli myśli samobójcze, było odbiorcami treści suicydalnych, pomimo że treści te nie były przez nich wyszukiwane.

Przekazujcie raport wszystkim rodzicom – naprawdę wszystkim

Z pozdrowieniami
dr Maciej Dębski

Szanowni Państwo,

wczoraj miałem cudowny dzień w prywatnej szkole w Krakowie. 8 godzin pięknej pracy z pięknie młodymi uczniami. Wszystko poszło naprawdę dobrze – a jak wyszedłem ze szkoły mocno zmarniałem. Bo? Bo zadzwoniła do mnie dziennikarka, która przygotowuje materiał o tym, że bardzo wiele młodych osób rozmawia o swoich najgłębszych problemach z chat-botem. Ufają im, przywiązują się do nich, otwierają się przed nimi, bardzo dużo czasu spędzają razem, a niekiedy oboje (człowiek i maszyna) deklarują, że są w związku.

I Pani Katarzyna dziennikarka podsuwa mi na hotelowy wieczór podcast: https://radio357.pl/podcasty/audycje/reportaz/odcinek/571651/ I ja jestem w hotelu i za każdym słowem, z każdą minutą czuję, jak się zapadam. Czuję, że mocno się cieszę, że mam już prawie 50 lat i „te problemy” lizną mnie – mam nadzieję. Lizną, jeśli będę dbać o bliskość relacji. Odsłuchajcie ten podcast i zastanówcie się co tam się wydarzyło. Odjazd za każdym słowem. Aż w końcu doszedłem do nowej definicji i pojęcia STRATA. Tracisz kogoś bliskiego to szukasz wsparcie w zespołowym supporcie. O losie.

A potem przypomniał mi się artykuł dr Ady Florentyny Pawlak z drugiego końca świata. CYFROWA REZUREKCJA – https://pti.org.pl/wp-content/uploads/2023/10/7_Algorytmy-wiecznosci.pdf . Wiecie co? Ja się nie nadaję chyba na takie ekscesy, ale sztuczna inteligencja zmienia nie tylko pojęcie miłości, ale i pojęcie śmierci. Ten artykuł koniecznie również przeczytajcie.

A na koniec obejrzyjcie prof. Waldingera o tutaj: https://www.youtube.com/watch?v=S4_oVpKorQA .  I jak mrzesz spędź najbliższe dni mocno w relacji. I pomyśl, jakiego masz fuksa (jeśli masz), że masz obok siebie drugą osobę. To naprawdę możny zasób życiowy – posiadanie choć jednej osoby, z którą możesz dzielić życie. W pracy z osobami bezdomnymi (śniły mi się dzisiaj te czasy) w sposób szczególny to widziałem. Wystarczyła dosłownie 1 osoba, aby wyjść z bezdomności, lub w nią nie wejść.

Pędzę do licealistów z ul. Karmelickiej 45. od 08:00 do 15:00 z nimi pracuję, potem jadę do domu. Wejdźcie w te linki naprawdę i pogadajcie o tym. Dobrego dnia

 

dr Maciej Dębski

 

Szanowni Państwo,

OSOBISTE ode mnie

Zanim zacząłem robić to, czym się dzisiaj zajmuję mój naukowy i zawodowy czas poświęcałem problematyce bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego. Dzisiaj – choć to wciąż socjologia problemów społecznych – robię naprawdę odmienne rzeczy.

Wiele rozmów, wiele wywiadów, wiele czasu poświęconego nigdy nie poszło w piach, wręcz przeciwnie – mogę z całą stanowczością powiedzieć, że od samych osób doświadczających kryzysu bezdomnych bardzo dużo się nauczyłem. I czasem na swoich wykładach również do tego nawiązuję. No i ostatnio takie coś do mnie przyszło, przeczytaj do końca.

Główną przyczyną bezdomności kobiet jest przemoc w rodzinie. Kobieta która doświadcza przemocy w rodzinie jest CIĄGLE W GOTOWOŚCI. Do czego? Do ucieczki. W takich sytuacjach człowiek działa w totalnym rozchwianiu bo nie wie, kiedy przemoc się wydarzy. Ale się wydarzy. To takie katastroficzne życie na ciągłym standby’u bardzo mocno obniża zdrowie psychiczne.

Nie chcę porównywać nastolatka, który nie może oderwać się od kompa, gdy czy social mediów z sytuacją powyżej opisaną, ale te dwie historie łączy jeden wspólny mianownik: BYCIE W CIĄGŁEJ GOTOWOŚCI Do…

Niekiedy o młodzieży mówi się, że jest to pokolenie ALWAYS ON, ciągle włączone, czekające na powiadomienia i na to, aż ktoś napisze i zadzwonić. Jest to oczywiście nieprawda, badania prowadzone przez Fundację Dbam o Mój Zasięg pokazują, że taką postawą żyje 10% młodych osób – https://dbamomojzasieg.pl/wp-content/uploads/2021/03/Mlodzi-Cyfrowi.-Nowe-technologie.-Relacje.-Dobrostan_ksiazka-1.pdf

Wczoraj był międzynarodowy dzień zdrowia psychicznego. Nic mądrego nie napisałem, ale też nie mialem siły. I też przecież nie musiałem. Ale dzisiaj chcę napisać, że:

  1. Rozwój nowych technologii napędza nie tylko zmiany społeczne, ale różnice międzypokoleniowe. Moim dziecięcym „czekaniem na” było czekanie na wieczorynkę czy tam dobranockę a potem wprowadzili telewizory z funkcją standby

  2. Ciągłe czekanie na coś bardzo nas stresuje. I zazwyczaj jest to stres długotrwały. Kiedy czekasz, i nikt nie napisał, nie zadzwonił, nie wszedł z Tobą w interakcję.

  3. Są tacy co uważają, że jak ktoś odczytał Twoją wiadomość, ale szybko nie odpisał cechuje się BRAKIEM SZACUNKU. Naprawdę?

  4. Powiadomienia nie są neutralne. Zostały zaprojektowane, by PRZERYWAĆ. Ustaw w telefonie stałe „okna bez powiadomień” i sprawdzaj wiadomości partiami.

  5. Asynchroniczność to nie brak szacunku. To troska o uwagę i zdrowie. Odpowiadanie „później” jest OK.

  6. Brak natychmiastowej odpowiedzi nie oznacza złej woli. Przestańmy czytać milczenie jako ocenę naszej wartości.

  7. Dorośli też bywają ALWAYS ON. Jeśli chcemy, by młodzi odpoczywali, pokażmy to czynem: rytuały OFFLINE, np. „pierwsza godzina po pracy bez ekranu”.

  8. Higiena cyfrowa to nowa kompetencja społeczna. Można się jej uczyć — jak bezpiecznej jazdy autem: zasady, ograniczenia, postoje.

  9. Ustal granice dostępności. W stopce lub statusie napisz wprost: „Odpisuję zwykle do 24h” albo „Po 20:00 nie jestem online”.

  10. Zdejmij presję natychmiastowości technicznie: wyłącz „potwierdzenia odczytu”, ukryj liczniki lajków, wycisz grupy, które tylko „buczą”.

  11. Ciało też potrzebuje trybu OFF. Gdy sięgasz odruchowo po telefon, zrób 5 oddechów (4–6), przeciągnij się, przejdź się 10 minut — to realnie obniża pobudzenie.

  12. Zamiast „czekania na coś” przygotuj „listę rzeczy bez ekranu”: telefon do przyjaciela, krótki spacer, notatka do siebie, 10 przysiadów, 1 strona książki.

  13. Technologia jest narzędziem, nie szefem. Jeśli coś Cię niepokoi, WYBIERZ — odinstaluj, wyloguj, ogranicz. Zyskasz uwagę, sen i spokój.

  14. A jeśli Twoje „czekanie” ma źródło w przemocy czy kontroli — to nie jest sprawa telefonu, tylko bezpieczeństwa. Szukaj wsparcia u zaufanych osób i organizacji pomocowych (np. Niebieska Linia). Nie musisz zostać z tym sam(a).

Więc nie czekaj wciąż na coś, co może się wydarzy, a może nie. Odłóż telefon spoza zasięgu swojego wzroku, niech Twoje ciało NIE MA Z NIM KONTAKTU. Zerwij smycz, którą Tobie nałożyli Ci, co chcą zmonetyzować Twoją uwagę.

A jak się zamierzasz komuś oświadczyć to zastanów się, czy kiedyś jednak nie trzeba powiedzieć TAK. Bo ciągłe czekanie na coś, co może się nie wydarzyć źle wpływa na nasz dobrostan

Dobrego dnia dla Was wszystkich

Z pozdrowieniami

dr Maciej Dębski

 

Szanowni Państwo,

NO I OCZYWIŚCIE ZAPOMNIAŁEM O STRONIE WWW, BO MOŻNA DO NAS DOŁĄCZAĆ:

https://kongressoc.pl tutaj można się zapisywać

dr Maciej Dębski

(poprzedni post)

Szanowni Państwo,

czy wiecie, że fundacja Dbam o Mój Zasięg obchodzi w tym roku 10 lat? Dokładnie 9 grudnia 2015 roku wraz z Agnieszką Janicką założyłem fundację porywając się nieco z motyką na słońce. Ale warto było a i przy tym moje życie się zmieniło. O jaki rym się wkradł.

Ale ja nie o tym. Ja z samego rana przychodzę do Państwa z wiadomością o planie IV KONGRESU SZKÓŁ ODPOWIEDZIALNYCH CYFROWO. Jaki rozkład jazdy zatem Wam oferujemy? Ojjjjjj przede wszystkim mocno merytoryczny! A wszystko naprawdę blisko mora, sami zobaczcie: https://all.accor.com/hotel/3417/index.pl.shtml
Bardzo Państwa wszystkich zapraszamy do Gdyni.

NIEDZIELA 16 listopada – 17:00 spotkanie dla chętnych takie małe zapoznawcze (w hotelu

DZIEŃ 1 17 listopada 2025 (poniedziałek)
08:00 – 09:00 rejestracja uczestników kongresu, kawa na powitanie
09:00 – 09:30 uroczyste otwarcie IV Kongresu Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo
09.30 – 10:30 WYKŁAD 1. TEMAT NIESPODZIANKA – Jacek Walkiewicz

UWAGA!!!WYKŁAD Jacek Walkiewicza NIE BĘDZIE NAGRYWANY I STREAMOWANY

10.30 – 11:15 WYKŁAD 2. „Czy szkoły mogą wychowywać cyfrowych obywateli, czy jesteśmy skazani na wychowywanie tylko użytkowników?” – Sylwia Czubkowska
11:15 – 12:00 Przerwa kawowa, wizytacja stoisk partnerskich

12:00 – 12:30 NIESPODZIANKA NA 10-LECIE FUNDACJI

12:30 – 13:15 WYKŁAD 3. „Neuroróżnorodni online i offline – o ADHD i spektrum autyzmu inaczej” – Tomasz Bilicki
13:15 – 14:00 WYKŁAD 4. „Neurobiologia zdrowia, szczęścia i pomyślności” – Wojciech Glac

14:00 – 14:30 przerwa kawowa, wizytacja stoisk partnerskich

14:30 – 15:30 DEBATA – „Mosty i przepaście – życie online i offline a zdrowie psychiczne polskich nastolatków” -wyniki badań ogólnopolskich – Jacek Pyżalski, Halszka Witkowska, Judyta Borchet, Maciej Dębski

15:30 – 16:30 OBIAD

16:30 – 19:45 Sesja warsztatowa (niebawem podamy szczegóły)

20:30 UROCZYSTA KOLACJA, tort urodzinowy, tańce przy włoskiej muzyce, networking

DZIEŃ 2: – 18 listopada 2025 (wtorek)
08:00 – 09:00 poranna kawa, wizytacja stoisk partnerskich

09:00 – 09:45 WYKŁAD 5. „Od ekranu do obecności” – jak budować kontakt z uczniem w cyfrowej codzienności szkoły?” – Kamila Olga Psychologia
09:45 – 10:30 WYKŁAD 6. „Piramida Sukcesu – poznaj mistrzowskie techniki wygrywania” – Mateusz Kusznierewicz
10:30 – 11:15 BARDZO ŚMIESZNA NIESPODZIANKA, ale kulturalna oczywiście

11:15 – 12:00 Przerwa kawowa, wizytacja stoisk partnerskich

12.00 – 12:30 WYKŁAD 7. „Dlaczego dzieci i młodzież tak często mają problemy ze snem i co ma z tym wspólnego motywacja?” – Romana Kadzikowska-Wrzosek
12:30 – 13:00 WYKŁAD 8. „Czy narzędzia AI pomogą młodemu pokoleniu przezwyciężyć samotność życiową?” – Ada Florentyna-Pawlak
13:00 – 13:30 WYKŁAD 9. „Superbohaterka i superbohater też potrzebuje przerwy” – o mądrym wspieraniu innych bez zatracania siebie” – Marta Młyńska szkolenia i coaching, Przemek Staroń

13:30 – 14:00 Rozdanie nagród konkursowych, zakończenie IV Kongresu Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo

Serdecznie zapraszamy

Z pozdrowieniami i mocno udanego dnia

dr Maciej Dębski

Szanowni Państwo,

z racji tego, że sporo szkół (ponad 100) dołączyło w ostatnim tygodniu do projektu SZKOŁA ODPOWIEDZIALNA CYFROWO załączam wszystkie najświeższe emaile aby nasi nowi członkowie – bardzo dziękujemy, że się do nas zapisaliście – byli na bieżąco. A więc jeśli to właście dotyczy Twojej szkoły to koniecznie przeczytaj od początku do końca.

z pozdrowieniami
dr Maciej Debski

 

EMAIL 1

miło nam poinformować, że od września 2025 fundacja Dbam o Mój Zasięg rusza z nowymi działaniami w ramach naszego projektu SZKOŁA ODPOWIEDZIALNA CYFROWO. Czego należy się spodziewać? Oczywiście ogromu bezpłatnych możliwości włączenia się w projekt, ale również i działań odpłatnych.
Jak wiecie punkt 5 podstawowych kierunków polityki oświatowej państwa na rok 2025/2026 wprost nawiązuje do wątków, którymi fundacja Dbam o Mój Zasięg zajmuje się od ponad 10 lat („promowanie higieny cyfrowej i bezpiecznego poruszania się w sieci. Rozwijanie umiejętności krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Poprawne metodycznie wykorzystywanie przez nauczycieli nowoczesnych technologii, w szczególności opartych na sztucznej inteligencji oraz korzystanie z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej”). i ten punkt w tym roku mocno będziemy chcieli Państwu zaproponować.

DZIAŁANIA BEZPŁATNE

  1. Na początku (do końca sierpnia 2025) uporamy się ze stroną internetową projektu aby widoczne były na niej aktualne wiadomości. Prześlemy wszystkie informacje niebawem tak, abyście zawiesili je u siebie na stronie
  2. Od października ruszają w końcu po wielu bojach badania uczniów szkół podstawowych (od 7 klasy szkoły podstawowej) i uczniów szkół ponadpodstawowych dotyczące wskaźników zdrowia psychicznego i korzystania z zasobów sieci. Badania będą trwały do końca maja 2026 roku – BADANIE DLA SZKÓŁ BEZPŁATNE – każda szkoła otrzyma wyniki dla sowich uczniów do dalszych analiz i prac
  3. Mamy zaplanowane również badanie wśród rodziców dotyczące problemu sharentingu oraz fake newsów – BADANIE DLA SZKÓŁ BEZPŁATNE. Badania startują w październiku i chcemy aby skończyły się w marcu 2026.
  4. Od końca września 2025 ruszamy z kolejną edycją projektu GDAŃSKI KOD RODZICIELSKI – zapraszamy nauczycieli i rodziców na bezpłatne webinary. Wszystkie materiały z poprzedniej edycji są dostępne dla Państwa tutaj: wejdź w link https://dbamomojzasieg.pl/gdanski-kod-rodzicielski/ a następnie PRZEJDŹ DO PROJEKTU GDAŃSKI KOD RODZICIELSKI. Będziemy Was informować o tym, kiedy będzie pierwszy webinar, ale pewnie pod koniec września.
  5. KONKURSY DLA SZKÓŁ – opracowaliśmy 2 konkursy dla szkół odpowiedzialnych cyfrowo poinformujemy Was o tym w paźdzerniku

DZIAŁANIA ODPŁATNE:
Zapraszamy do zakupu jednego w Polsce materiału edukacyjnego dla 5-6 latków i

  1. uczniów klas 1-3 o bezpiecznym i higienicznym korzystaniu z zasobów sieci: https://www.fonolandia.edu.pl . Zakupić go można na stronie Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego tutaj: https://www.gwp.pl a następnie wpisz w pole szukaj: FONOLANDIA
  2. Zapraszamy do zakupu najnowszej gry edukacyjnej KLIKAJ Z GŁOWĄ: https://mijamysie.pl/produkt/klikaj-z-glowa-gra-edukacyjna-o-higienie-cyfrowej/ Sami ją opracowywaliśmy czujemy, że jest naprawdę dobra
  3. Możecie nas zaprosić również do siebie do szkół. Naszą nową ofertę macie tutaj: https://dbamomojzasieg.pl/wp-content/uploads/2025/08/fundacja-Dbam-o-MEj-Zasi©g-2025-oferta.pdf . Ja osobiście realizuję szkolenia z rodzicami i szkolę rady pedagogiczne, trenerzy fundacji realizują warsztaty z uczniami. Jeśli chodzi o mnie terminy mam na grudzień i oczywiście cały kolejny rok.
  4. Zapraszamy na nasza coroczną konferencję w Gdyni. W roku 2025 widzimy się 17-18 listopada, więcej informacji znajdziecie tutaj: https://kongressoc.pl

JEŚLI TWOJA SZKOŁA NIE JEST JESZCZE W PROJEKCIE SZKOŁA ODPOWIEDZIALNA CYFROWO zapraszamy do rejestracji: https://dbamomojzasieg.pl/soc/ Twoja placówka otrzyma indywidualny kod, który należy zachować i mocno zapamiętać.

EMAIL 2

na początku roku żylnego 2025/2026 uporządkowaliśmy nasze materiały edukacyjne i wszystko jest dla Państwa zebrane w jednym folderze, którego zawartość możecie odczytać klikając w ten link: https://drive.google.com/drive/folders/1RHWIP2QopLNjzliWviXWLgfHGrZ8Q0MB?usp=sharing

To bardzo ważny link bo zawiera nie tylko nasze wszystkie materiały edukacyjne, ale również LOGO projektu Szkoły Odpowiedzialnej Cyfrowo, jak również wzory wniosków do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, do których możecie sami tworzyć pisma z prośbą o dofinansowanie do warsztatów. Zrobiliśmy Wam mega GOTOWCA więc z niego korzystajcie.

I wielka prośba: projekt Szkoła Odpowiedzialna Cyfrowo jest projektem bezpłatnym ale w zamian za to zawrzyjmy umowę: proszę o stworzenie pełnych zakładek na Waszych stronach www gdzie będzie kafelek widoczny z naszym logo i wgrane zostaną wszystkie materiały edukacyjne, które Wam wysłaliśmy. To uczciwa umowa, ja tak myślę:)
Z pozdrowieniami i niebawem się do Państwa odezwiemy

EMAIL 3

Szanowni Państwo,

rozpocząłem podróżowanie po Polsce wczoraj odwiedzając Mińsk Mazowiecki. Pozwólcie, że podzielę się moimi refleksjami po spotkaniu z rodzicami i szkoleniem rady pedagogicznej:

Strasznie trudno ściągać rodziców na wykłady (to nie nowość), ale wczoraj na wykładzie było ponad 200 rodziców. Oczywiście spotkanie z rodzicami było powiązane z wywiadówką. Zawsze w takich sytuacjach (a jeszcze kiedy rodzic nie wie, że zaraz zostanie zaproszony na salę wykładową a dopiero później do klasy) mam ogromnego stresa bo widać po minach, że emocje są raczej nie tęgie. Po 10 minutach już idziemy własnym torem a założone 45-50 minut wydaje się zbyt małą ilością czasu. Co chcę powiedzieć: Szanowni Rodzice, często sami mówicie, że jest problem,

  1. zapraszacie specjalistę do siebie do szkoły, to wykorzystajcie jego obecność na maksa. Nie pozwólcie ulec przekonaniu, że pewne sprawy nie dotyczą Waszego dziecka. Dotyczą i to jeszcze bardziej. Jeśli dziecko komunikuje, że Kasia coś zrobiła złego w sieci, a Zbyszek komuś napisał hejterski komentarz, a Jola z Alkiem stworzyła głupiego mema to reagujcie rozmową z dziećmi. TO CO DZIEJE SIĘ W SIECI, JEST NAPRAWDĘ WAŻNE dla nich, a to, CO ROBIMY W SIECI MA REALNE SKUTKI POZA NIĄ. Pamiętajcie, że nie ma cyfrowych łez: cyfrowa krzywda budzi realny smutek, złość, bezsilność, bezradność, realne zaburzenia odżywania czy problemy ze snym. Proszę Was wszystkich – nauczycieli i rodziców – o dorosłą UWAŻNOŚĆ.
  2. Wielu problemów moglibyśmy uniknąć w sieci kiedy byśmy wzmacniali odporność psychiczną naszych gdzie ci i uczniów. Czym ona jest? To zdolność człowieka do radzenia sobie z wyzwaniami, presją i trudnościami która determinuje jego odporność na stres. To szereg naszych umiejętności intra- i interpsychicznych, które stanowią także o naszej stabilności emocjonalnej, wytrwałości, otwartości na wyzwania. Czyli potocznie mówiąc to SILNA PSYCHIKA. W innych definicjach odporności psychicznej zwraca się też uwagę na takie jej elementy jak wewnętrzna dyscyplina, wiara w siebie, cierpliwość, wytrwałość, odpowiedzialność, tolerancja bólu czy pozytywne nastawienie. I TERAZ ODKRYCIE ROKU: ODPORNOŚĆ PSYCHICZNA NIE SPADA Z NIEBA, JĄ SIĘ BUDUJE.

Aby Wam pomóc przygotowaliśmy dla Was plakat edukacyjny, który wszystko objaśnia. Wchodzicie na stronę https://dbamomojzasieg.pl/gdanski-kod-rodzicielski/ a następnie PRZEJDŹ DO PROJEKTU GDAŃSKI KOD RODZICIELSKI w zakładce MATERIAŁY – PLAKATY EDUKACYJNE odszukujesz plakat nr 15. A nad plakatem masz taki link i możesz wszystko pobrać i wrzucić na stronę szkoły czy zrobić z nim inną użyteczną rzecz.

Pod tym linkiem: https://gdanskikodrodzicielski.pl/zapis-webinariow/ macie już włożony dostęp do dwóch webinarów: 15 września i 18 września o godzinie 19:00 Tego linka koniecznie jak możecie wyślijcie wszystkim rodzicom i nauczycielom. Pocztą pantoflową, emailem, a najlepiej jak ktoś może poprzez dziennik elektroniczny.

Dobrego dnia dla wszystkich z Państwa, jak możecie mam do Was prośbę na weekend: przytul osobę najbliższą, powiedz jej, że ją kochasz i ZRÓB COŚ TYLKO DLA SIEBIE. Dobrego weekendu, w razie czego jesteśmy do Państwa dyspozycji.

I jeszcze jedna rzecz mocno ciekawa: zgłosiła się do mnie szkoła chętna przeprowadzić zajęcia edukacyjne w ich szkole w Warszawie. I w rozmowie ze mną Pani prosi mnie aby fundacja wystąpiła do gminy z projektem na tak zwane MAŁE GRANY. Napisałem ten grant i się okazało, że szkoła dostała dofinansowanie na realizację wielu warsztatów u siebie na edukacyjnym podwórku. Jeśli macie takie chęci i możliwość możemy aplikować o konkursy aby dotrzeć do Waszych dzieci z zajęciami profilaktycznymi, ale musimy to wiedzieć. Tutaj łapcie link do tęg, co robimy: https://dbamomojzasieg.pl/wp-content/uploads/2025/08/fundacja-Dbam-o-MEj-Zasi©g-2025-oferta.pdf

Twoja szkoła nie jest jeszcze w projekcie SZKOŁA ODPOWIEDZIALNA CYFROWO? Dołącz do nas, ale wpierw sprawdź, czy już razem nie współpracujemy: https://dbamomojzasieg.pl/rejestracja-do-projektu-szkola-odpowiedzialna-cyfrowo/

Koniecznie polubiajcie nasze media społecznościowe:

  1. FUNDACJA DBAM O MÓJ ZASIĘG  https://www.facebook.com/dbamomojzasieg
  2. GDAŃSKI KOD RODZICIELSKI: https://www.facebook.com/profile.php?id=61566035352535

EMIAL 4

Szanowni Państwo,

z wielką radością zapraszam Państwa do udziału w IV Kongresie Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo, który odbędzie się w dniach 17–18 listopada 2025 roku w Hotelu Mercure Gdynia Centrum. Tegoroczna edycja, zatytułowana „Zdrowa Szkoła. O potrzebach uczniów i nauczycieli”, odbędzie się pod hasłem „CZYŃ DOBROstan!”

Dlaczego warto do nas dołączyć? Uczestnicy poprzednich edycji podkreślają, że to jedna z najbardziej inspirujących konferencji w Polsce – wydarzenie o wyjątkowej atmosferze, łączące wartościowe relacje, wymianę doświadczeń i ogromną dawkę praktycznej wiedzy. Będzie mi niezwykle miło, jeśli w tym roku spotkam się również z Państwem!

W załączonej ulotce oraz na stronie internetowej Kongresu –www.kongressoc.pl – znajdą Państwo szczegółowy program wydarzenia, listę zaproszonych gości (wciąż ją uzupełniamy), informacje organizacyjne oraz wszystkie niezbędne dane pomocne przy planowaniu udziału. Wciąż jeszcze pracujemy nad listą gości, ale już powoli zmierzamy do końca. Choć Kongres odbędzie się w poniedziałek i wtorek, już teraz zachęcam do zaplanowania dłuższego pobytu i odwiedzenia Gdyni także w weekend poprzedzający wydarzenie.

Do udziału w Kongresie zapraszam w szczególności: dyrektorów szkół i przedszkoli, nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych, pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz rodziców. Informacja o promocji – oferta ważna do 10 października 2025 r. Uprzejmie informuję, że do 10 października br. obowiązuje specjalna oferta promocyjna dla uczestników stacjonarnych IV Kongresu Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo:

  • W przypadku zakupu jednego biletu stacjonarnego przysługuje Państwu jeden bezpłatny dostęp do transmisji online Kongresu.
  • W przypadku zakupu co najmniej pięciu biletów stacjonarnych, liczba dostępów online zostaje podwojona, co oznacza, że otrzymują Państwo dziesięć bezpłatnych wejściówek online.

Zachęcam do skorzystania z tej możliwości i zapraszam do udziału – w formule stacjonarnej lub zdalnej.

EMAIL 5

Szanowni Państwo, Szanowni Rodzice

Akurat tego emaila wysyłamy do wszystkich osób, które kiedykolwiek miały kontakt z fundacją Dbam o Mój zasięg Nie damy Wam spokoju, wszak pędzimy do Was z nową wielką i piękną wiadomością.

Każdego dnia jesteście jako nauczyciele i rodzice bohaterami. Towarzyszycie swoim uczniom i dzieciom w ich radościach i trudnościach, wspieracie je w odkrywaniu świata, staracie się być dla nich oparciem i przewodnikiem. A przecież nikt nie daje do tego gotowej instrukcji — rodzicielstwo czy bycie nauczycielem to podróż pełna pytań, wątpliwości, ale i

niezwykłych chwil, które budują nas na całe życie. Właśnie dlatego mamy dla Was coś absolutnie wyjątkowego.

Już 18 września o godzinie 19:00 odbędzie się webinar z Jackiem Walkiewiczem — człowiekiem, który od lat inspiruje miliony ludzi w Polsce i na świecie. Psycholog, mówca, autor bestsellerowych książek, ojciec czwórki dzieci. Ale przede wszystkim — człowiek, który potrafi mówić o życiu i relacjach w sposób szczery, prosty i niezwykle poruszający. (https://jacekwalkiewicz.pl)

Być może znacie jego słynny wykład „Pełna MOC możliwości”, który obejrzały miliony osób – https://www.youtube.com/watch?v=ktjMz7c3ke4. To spotkanie stało się przełomem w myśleniu o tym, jak mieć odwagę marzyć i żyć w zgodzie ze sobą. Teraz Pan Jacek podzieli się swoją mądrością właśnie z Wami — rodzicami.

Podczas webinaru porozmawiamy o tym:

  1. Jak budować relacje z dzieckiem oparte na zaufaniu i szacunku.
  2. Skąd czerpać siłę, kiedy codzienność bywa wymagająca.
  3. Jak znajdować równowagę między byciem rodzicem a byciem sobą.
  4. Dlaczego warto pielęgnować uważność i obecność w rodzinie.

To spotkanie nie będzie tylko wykładem. To będzie czas refleksji, wzruszeń i inspiracji, które każdy z nas może zabrać do swojego domu i swojej rodziny.

Data: 18 września 2025 (czwartek)

Godzina: 19:00 – 20:30

Miejsce: online — link do spotkania macie tutaj: https://fundacjadbamomojzasieg.clickmeeting.com/madry-rodzic-to-wie-jacek-walkiewicz

Drodzy Rodzice, wiemy, że macie wiele obowiązków, że często brakuje Wam chwili tylko dla siebie. Ale wierzymy, że ten wieczór będzie darem — dla Was i dla Waszych dzieci. Bo rodzic szczęśliwy, spokojny i świadomy, to największy prezent, jaki może ofiarować swojej rodzinie. Serdecznie zapraszamy Was do udziału w tym spotkaniu. Niech to będzie czas, który na długo zostanie w sercu.

Z wdzięcznością i ciepłem zapraszam Was ja osobiście – Maciej Dębski w imieniu swoim, fundacji Dbam o Mój Zasięg oraz samego prelegenta – Jacka Walkiewicza. Bądźcie z nami i zaglądajcie na stronę fundacji – http://dbamomojzasieg.com oraz stronę Gdańskiego Kodu Rodzicielskiego – https://gdanskikodrodzicielski.pl

Koniecznie przekażcie tę wiadomość wszystkim nauczycielom i rodzicom. I koniecznie sami też bądźcie. Webinar darmowy, nagrywany i z zaświadczeniami. Zapraszamy również na nasz kongres 17-18 listopada 2025 do Gdyni, na którym Jacek Walkiewicz będzie naszym gościem. Link do zapisów jest tutaj: https://kongressoc.pl

Moc życzliwości dla Waszych szkół i rodzin. Z pozdrowieniami

EMAIL 6

pisał(a):

Szanowni Państwo,

przypominamy wszystkim, a osobom, które niedawno zdecydowały się współpracować z fundacją Dbam o Mój zasięg, że na stronie fundacji aktualnie funkcjonują 3 ważne testy dla młodzieży i osób dorosłych, z których możecie swobodnie korzystać Wy, Wasi uczniowie czy dzieci. Wysyłajcie linki do tych testów – wyniki testu i możliwości rozwiązań poznacie w sumie od razu. MACIE ZIELONE ŚWIATŁO ABY LINKI DO TESTÓW ZAMIEŚCIĆ NA WASZYCH STRONACH INTERNETOWYCH

1. Skala higieny cyfrowej:

https://dbamomojzasieg.pl/skala-higieny-cyfrowej/

2. Skala problemowego używania smartfona:

https://dbamomojzasieg.pl/skala-problemowego-uzywania-smartfona/

3. Skala problemowego grania w gry:

https://dbamomojzasieg.pl/skala-problematycznego-grania-w-gry/

Pamiętajcie, że NIE SĄ to testy diagnostyczne, ale ich wypełnienie i poznanie wyniku naprawdę dużo może powiedzieć o Was samych i o Waszych pociechach i uczniach.

Z pozdrowieniami
dr Maciej Dębski

Ojjjj Szanowni Państwo,
bardzo ważną rzecz opracowaliśmy, ale po kolei.

Jest takie bardzo ciekawe opracowanie według którego w ciągu trzech lat ludzie mogą stracić zdolność rozróżniania prawdy od fałszu. Wśród 35 zagrożeń, które mogą zaistnieć w ciągu 10 lat, znalazły się m.in załamanie demokracji, przejęcie władzy przez miliarderów, zanik różnorodności, ale na pierwszym miejscu uplasował się właśnie problem FAKE NEWSÓW i DEZINFORMACJI. Jak wskazują eksperci w raporcie ekosystem informacyjny jest zalewany treściami generowanymi przez ludzi i sztuczną inteligencję (AI). Błędne informacje i dezinformacja sprawiają, że prawie niemożliwe jest rozpoznanie, co jest fałszywe, a co prawdziwe. O wiele trudniej jest wiedzieć, komu ufać, a komu nie.

Więcej przeczytacie tutaj: https://horizons.service.canada.ca/en/2024/disruptions/index.shtml

A teraz do rzeczy: Fundacja Dbam o Mój Zasięg opracowała testową wersję Skali Podatności na Dezinformację”. Od razu napiszemy, że nie jest to łatwy kwestionariusz, ale chcemy go poddać testom. Wejdźcie na stronę fundacji i poświęćcie kilka dobrych minut – wszystko anonimowo i poufnie.

Gdzie wchodzicie? Tutaj: https://dbamomojzasieg.pl/skala-podatnosci-na-dezinformacje/

UWAGA!!! To nie jest test dla małych dzieci, ale dla starszej młodzieży i osób dorosłych (od 16 roku życia). Jak go wypełnisz do końca to kliknij przycisk OBLICZ i zobaczysz, w jakim miejscu badanej podatności jesteś.

I bardzo ważna rzecz: jeśli będziesz miał/a jakiekolwiek uwagi merytoryczne do testu pisz śmiało do nas na fundacja@dbamomojzasieg.pl

Pamiętaj, że to faza testowania narzędzia, uważaj jedna na podwójne zaprzeczenia i czytaj zdania do końca. Dziękujemy, że nam pomagacie i że jesteście z nami. Bądźcie uważni przy wypełnianiu tego testu, wygospodarujcie troszkę spokojnego czasu

Pozdrawiamy Was wszystkich mocno i ciepło. Dobrego wieczoru. Oczywiście polubiajcie nas na fb https://www.facebook.com/dbamomojzasieg i wchodźcie na naszą stronę: https://dbamomojzasieg.pl

Z pozdrowieniami
dr Maciej Dębski

PIERWSZY RAZ – ALE NAPRAWDĘ WARTO

Szanowni Państwo, dwie polecanki a jedna wynika z drugiej:

1. Jeśli macie możliwość obejrzyjcie miniserial „DOJRZEWANIE” na Netflix. Głośno o tej produkcji, wszyscy zdają się być załamani, przerażeni, obwiniają samych siebie, nowe technologie, jednym słowem serial daje do myślenia.

2. Ale ja osobiście – Maciej Dębski – mam inną prośbę,

Zupełnie nie rozumiem, dlaczego tak piękne inicjatywy codziennie muszą borykać się z problemami finansowymi? Czy nie można takich działań i zabezpieczyć odgórnie na poziomie ministerstwa zdrowia albo ministerstwa edukacji narodowej? Dlaczego dr Halszka Witkowska i jej ŻYCIE WARTE JEST ROZMOWY (zobacz koniecznie na https://zwjr.pl/) nie mogą rozwinąć skrzydeł i pomagać na większą skalę?

PROŚBA: Poniżej wklejam dwa linki do wsparcia inicjatywy ŻYCIE WARTE JEST ROZMOWY. Zawsze rzetelni. Zawsze transparentni. Zawsze pomocni. Po co kręcić takie dramatyczne video-show jak zrobił to NETFLIX? Zróbmy wszystko aby nasza wrażliwość nie skończyła się na pisaniu przygnębiających komentarzy w social mediach.

Proszę osobiście o przekazanie tej wiadomości wszystkim nauczycielom, rodzicom, dosłownie wszystkim, którzy mogą pomóc tej, lub jakiejkolwiek innej inicjatywie. Myślę, że naprawdę warto.

https://patronite.pl/zyciewartejestrozmowy
https://zrzutka.pl/smz6su

Z pozdrowieniami i podziękowaniami

dr Maciej Dębski

PS: Dr Halszka Witkowska o filmie pisze tak w jednym ze swoich postów:

„WYRWA MIĘDZYPOKOLENIOWA Od kilku dni najnowszy film Netflixa „Dojrzewanie” wzbudza wiele emocji.Czytam komentarze takie jak „wbija w fotel” lub „Niesamowite zakończenie”, „Każdy powinien obejrzeć”, „Nic nie wiemy o świecie nastolatków”.Od kilku lat na konferencjach, kiedy mówię o zachowaniach samobójczych wśród młodzieży, opowiadam o wyrwie międzypokoleniowej. To dla mnie bardzo ważny temat. To, że między pokoleniami były różnice, jest zupełnie normalne. Wojny pokoleń opisywał chociażby Szekspir, w genialnym królu Learze. Jedno pokolenie narzeka na drugie, wypomina, że jest słabsze, mniej zdolne, leniwe. Takie zjawisko nie jest niczym nowym w historii ludzkiej cywilizacji.Jednak, to co aktualnie się dzieję między dorosłymi, a nastolatkami moim zdaniem nie jest znanym nam dobrze konfliktem pokoleń. To nie jest różnica wieku i perspektywy. Moim zdaniem mamy aktualnie do czynienia z „wyrwą międzypokoleniową”.Przestaliśmy się rozumieć. Technologia sprawiła, że pojawił się między nami mur z jakim nie mieliśmy wcześniej do czynienia. Mur, który oddzielił nasze światy. Nigdy na taką skalę nie było, silniejszego przyśpieszenia. Nie wiemy co robią dzieci w internecie, przede wszystkim dlatego, że nas to nie interesuje. I nie chodzi mi głównie o treści patologiczne. Nie wiemy jakiej muzyki słucha nastolatek, kto jest jego idolem, kogo podziwia i co chce naśladować.A potem słyszę z ust rodzica „Moja córka nie chce ze mną rozmawiać”. Nie chce bo nie ma o czym. Dzieci często nie chcą nawiązywać rozmowy z rodzicami bo czują się niezrozumiane. Nie mamy bowiem wspólnego języka. Nie wypracowaliśmy go.Kiedy mówię na konferencjach, o związku pornografii cyfrowej z zachowaniami samobójczymi, na sali często słyszę szmer niedowierzania. Kiedy cytuje wyniki najnowszego raportu Magdalena Bigaj i Konrad Ciesiołkiewicz słyszę „To niemożliwe”. Kiedy wspominam o konieczności nabycia umiejętności higieny cyfrowej, że to nie jakaś „ekstrawagancja” a podstawa, o czym przekonuje Maciej Dębski, to widzę pobłażliwe uśmiechy…Mam wrażenie, że cały czas patrzymy przez palce. Udajemy, że dzieci nadal żyją w różowych bańkach, a dzieciństwo to najwspanialszy etap życia. O tym, że szkoła przestała spełniać swoje role i mierzy się z wieloma problemami, regularnie przypomina nam Paweł LęckiOsobiście uważam, że nie ma już dzieciństwa. Przebodźcowani, wrzuceni w wir przemocy i brutalnego seksu, nastolatkowie są narażeni na przyswajanie treści, obrazów, do których pomimo rozwoju intelektualnego, nie są gotowi emocjonalnie. I są tam sami…Zupełnie sami…Każdego dnia, do naszego serwisu www.zwjr.pl piszą dzieci. Piszą, o tym, że są samotne, beznadziejne, niezrozumiane.I nie chodzi o to, by odciąć dzieci zupełnie od technologii. W dzisiejszych czasach to niemożliwe. Chodzi o to aby światy nam się nie rozjeżdżały. Chodzi o to byśmy w tym nowym środowisku jakim jest inetrnet byli razem. Poznawali swoje nowe otoczenie i byli wsparciem kiedy zaczyna być ono niebezpieczne. A każdy z nas wie, że niebezpieczeństw jest wiele. Film „Dojrzewanie” to tylko wycinek rzeczywistości. To smutna opowieść, o tym jak bardzo się mijamy. O tym, że dzieci nie mają dzieciństwa. I o tym, że nastolatki są w coraz trudniejszej sytuacji, w której ciężko odróżnić im jawę od snu. Uwierzyć w konsekwencje czynów, kiedy zamknięcie strony w przeglądarce nie powoduje zakończenia problemu”

Szanowni Państwo,

17 marca (poniedziałek) o godzinie 19:00 swój webinar poprowadzi Joanna Flis, która poprowadzi spotkanie dla rodziców pt.: „Samopomoc i wsparcie psychiczne dla rodziców”.
Zapraszamy na spotkanie, które odbędzie się na platformie Clickmeeting tutaj: https://fundacjadbamomojzasieg.clickmeeting.com/gdanski-kod-rodzicielski-samopomoc-i-wsparcie-psychiczne-dla-rodzicow
Co powinniśmy wiedzieć o spotkaniu?
1. Jest bezpłatne.
2. Jest nagrywane i możliwe do odtworzenia w terminie późniejszym.
3. Nie potrzebuje wcześniejszych zapisów – kto pierwszy ten lepszy.
4. Trwać będzie 90 minut, w tym 20 minut odpowiedzi na pytania.
5. Jest przeznaczone dla osób dorosłych, w szczególności dla rodziców, nauczycieli oraz specjalistów.
6. Po spotkaniu będzie możliwy do pobrania certyfikat dla nauczycieli.
JOANNA FLIS – jest pedagogiem, psychologiem, psychoterapeutką systemową w procesie certyfikacji, neuroterapeutą, szkoleniowcem i mówcą. Związana z Uniwersytetem Szczecińskim, gdzie prowadzi badania nad rodzinami alkoholowymi. Od ponad dziesięciu lat pracuje w zawodzie terapeuty. Ma swoją prywatną praktykę. Specjalizuje się między innymi w psychoterapii uzależnień i współuzależnienia (PARPA). Prowadzi także bloga, na którym zamieszcza treści związane z zagadnienia z obszaru psychologii. Jest również autorką podcastu pt. „Madame Monday”.
Serdecznie zapraszamy już teraz i prosimy o przekazanie tej informacji wszystkim nauczycielom i rodzicom. Na pewno będziemy o typ wydarzeniu jeszcze przypominać.
Z pozdrowieniami
Maciej Dębski
AHA! Przypominamy o naszych koloniach offline – 10 dni bez telefonu komórkowego. Więcej szczegółów znajdziecie Państwo tutaj: www.relacjewwakacje.pl

Fundacja Dbam o Mój Z@sięg
ul. Wyzwolenia 17c/3, 80-537 Gdańsk, Pomorskie, Poland

 

1. Link do ostatniego werbinaru, który prowadzony był przez drą Wojciecha Glaca o neuronalnych węzłach miłości – bardzo interesujące i ciekawe: https://youtu.be/bkPFcuLVzqg

2. Link do zakładki SZKOŁA ODPOWIEDZIALNA CYFROWO: https://drive.google.com/drive/folders/1RHWIP2QopLNjzliWviXWLgfHGrZ8Q0MB?usp=share_link

3.Linki do dwóch wcześniejszych webinarów prowadzonych przez Joannę Flis: https://www.youtube.com/watch?v=1g_seHyVDYg oraz Wojciecha Glaca https://youtu.be/xZlt9dxMY1s zrealizowanych w projekcie BAJECZNA ŚWIADOMOŚĆ

 

10 października 2023r. obchodzony jest Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego

poradnik dla młodzieży: https://dobrzezejestes.org/wp-content/uploads/2022/12/Zrozumiec-depresje-Poradnik-dla-nastolatkow.pdf

poradnik dla nauczycieli oraz rodziców: https://dobrzezejestes.org/wp-content/uploads/2022/10/Depresja-to-choroba-a-nie-gorszy-dzien-stronami-1.pdf

link do infografik: https://drive.google.com/drive/folders/1NDx-SWpybZmrDPXpzCcfcvPT9m2r1XS-

Pliki do pobrania

Zdrowa Szkoła – raport z badań

PORADNIK DLA MŁODYCH RODZICÓW, WAKACYJNE WYJAZDY OFFLINE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY 2023

Szanowni Państwo

jesteśmy bardzo szczęśliwi, bo… udało nam się opracować super poradnik dla młodych rodziców dotyczący zarządzania nowymi technologiami w domu. Załączamy Wam w sposób bezpłatny plik prosząc abyście przekazali go rodzicom albo nawet zawiesili na swoich szkolnych stronach internetowych. Rodzicom zawsze możecie wysłać ten oto link, pod którym znajduje się PORADNIK –https://dbamomojzasieg.pl/wp-content/uploads/2022/12/Nowe-technologie-w-domu-Poradnik-dla-rodzicow-strony.pdf

Wakacyjne kolonie offline, które są realizowane dla dzieci i młodzieży w wieku 7-17 lat. Szczegóły wypoczynku znajdziecie tutaj: https://relacjewwakacje.pl/

Wyobraźcie sobie Państwo: 10 dni, spanie starym sposobem w szkolnych klasach, dużo wycieczek, zajęcia w gronie rycerskim, codzienne zajęcia z socjologiem, psychologiem i ze mną zajęcia z edukacji medialnej. I mnóstwo czasu na to, co najważniejsze… na bliskie relacje osobiste. Nasi koloniści nie chcieli ostatnio wracać do domu. A telefon komórkowy raz dziennie na 15 minut wieczorem. Koniecznie przekażcie tę wiadomość wszystkim rodzicom

Z pozdrowieniami i przypominamy, że do końca lutego trwają badania MŁODE GŁOWY

dr Maciej Dębski

FUNDACJA DBAM O MÓJ Z@SIĘG
80-537 Gdańsk, ul. Wyzwolenia 17c/3
KRS 0000591833
REGON: 363242207   NIP: 957-108-25-04
www.dbamomojzasieg.com
email: m.debski@dbamomojzasieg.com
tel: 00 48 512 474 482
nr konta: mBank 97 1140 2004 0000 3202 7603 2777

Liceum Ogólnokształcące im. B. Prusa należy do grona Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo. Jest to wspólnota uczniów, rodziców i nauczycieli, dla których wartością jest kształtowanie równowagi między korzystaniem z nowych technologii i świadomym tworzeniem realnych więzi poza przestrzenią Internetu. Od kilku lat wraz z Fundacją Dbam o Mój Z@sięg realizujemy projekty, które wpisują się w podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa.

W poprzednich latach udało nam się już zrealizować takie projekty jak :

  • w roku szkolnym 2021/22 – „Szkoła Odpowiedzialna Cyfrowo” – wsparcie szkoły we wdrażaniu nowych technologii i higieny cyfrowej w edukacji (Fundacja Dbam o Mój Zasięg)

  • w roku szkolnym 2019/20 – „Granie na Ekranie” – przeprowadzenie badań naukowych dotyczących grania w gry cyfrowe przez uczniów (Fundacja Lotto im. Haliny Konopackiej oraz Fundacja Dbam o Mój Zasięg)


Granie na ekranie wnioski

  • w roku szkolnym 2018/19 – „Młodzi Cyfrowi, Cyfrowi Rodzice” – realizacja badań wpisujących się w szeroko rozumianą profilaktykę e-uzależnień (Fundacja Dbam o Mój Z@sięg)

W bieżącym roku szkolnym realizujemy projekt „Młode Głowy. Ocena poczucia własnej wartości i sprawczości młodzieży szkolnej”. To przedsięwzięcie ma zasięg ogólnopolski i jest koordynowane przez fundację UNAWEZA Martyny Wojciechowskiej oraz fundację DBAM O MÓJ Z@SIĘG.